Điều trị đái tháo đường gồm những gì?
Hiểu bệnh5 phút đọcBài 6 trong 6
Điều quan trọng nhất
Quản lý đái tháo đường là việc lâu dài và gồm nhiều mặt như ăn uống, vận động, thuốc khi cần, theo dõi định kỳ và phòng ngừa biến chứng. Mục tiêu điều trị không giống nhau ở mọi người. Mục tiêu của bạn cần được đặt riêng cho bạn.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Khi mới được chẩn đoán, nhiều người nghĩ điều trị nghĩa là uống thuốc. Uống thuốc là một phần, nhưng chỉ là một phần.
Cũng có người nghe con số mục tiêu của người quen rồi lấy đó làm chuẩn cho mình. Điều này không đúng và đôi khi gây hại. Một mục tiêu quá chặt với người lớn tuổi hoặc có bệnh kèm theo có thể mang lại nhiều rủi ro hơn lợi ích.
Hiểu rằng điều trị gồm nhiều mặt và mục tiêu phải cá thể hóa sẽ giúp bạn trao đổi với nhân viên y tế hiệu quả hơn, thay vì so sánh mình với người khác.
Hiểu đơn giản
Có thể hình dung việc quản lý đái tháo đường như chăm sóc một khu vườn. Không có một việc duy nhất làm xong là xong, mà là nhiều việc nhỏ làm đều đặn.
Sau đây là những phần chính.
- Ăn uống phù hợp với hoàn cảnh và khẩu vị của bạn
- Vận động đều đặn ở mức bạn duy trì được
- Thuốc khi được chỉ định, vì có người cần và có người chưa cần
- Theo dõi đường huyết và làm xét nghiệm định kỳ theo hẹn
- Phòng ngừa biến chứng như khám mắt, kiểm tra thận và chăm sóc bàn chân theo lịch được hướng dẫn
Ngoài đường huyết, việc chăm sóc còn quan tâm tới huyết áp, mỡ máu và việc ngừng hút thuốc, vì tất cả đều ảnh hưởng tới mạch máu. Đây là lý do bác sĩ hỏi nhiều thứ chứ không chỉ hỏi về đường huyết.
Về mục tiêu, với nhiều người trưởng thành thì mục tiêu HbA1c thường được đặt dưới 7%. Nhưng Hướng dẫn của Bộ Y tế nêu rõ mục tiêu có thể thấp hơn hoặc cao hơn tùy từng cá nhân. Tuổi tác, thời gian mắc bệnh, các bệnh kèm theo và hoàn cảnh sống đều được cân nhắc khi đặt mục tiêu.
Một tình huống thường gặp
Hai người cùng mắc đái tháo đường típ 2 trò chuyện với nhau. Một người 42 tuổi, mới phát hiện bệnh, sức khỏe nói chung tốt. Người kia 78 tuổi, có bệnh tim và đã từng bị tụt đường huyết vài lần.
Mục tiêu điều trị mà bác sĩ đặt cho hai người không giống nhau. Đó là điều hợp lý, không phải là dấu hiệu ai đó bị chăm sóc kém hơn.
Bạn có thể làm gì?
① Hỏi mục tiêu cụ thể của bạn
Trong lần khám tới, bạn có thể hỏi "Mục tiêu của tôi là bao nhiêu và vì sao lại là con số đó?". Biết mục tiêu của mình giúp mọi việc còn lại có phương hướng.
② Hỏi lịch theo dõi
Bao lâu thì làm xét nghiệm lại, khi nào khám mắt, khi nào kiểm tra thận và bàn chân. Ghi lại lịch này ở nơi bạn dễ thấy.
③ Coi mình là thành viên chính của nhóm chăm sóc
Bạn là người ở cùng bệnh của mình mỗi ngày. Những gì bạn quan sát được là thông tin mà không ai khác có, chẳng hạn bữa nào làm đường huyết tăng nhiều hay hôm nào thấy mệt.
④ Nói ra khi một kế hoạch không phù hợp với bạn
Một chế độ ăn không hợp khẩu vị hay một lịch tập không khả thi thì sẽ không được duy trì. Nói ra sớm để cùng điều chỉnh tốt hơn là im lặng rồi bỏ dở.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Tôi thấy khỏe, đường huyết dạo này ổn, vậy có thể tạm ngưng theo dõi và điều trị."
Đây là hiểu nhầm dẫn tới nhiều hậu quả nhất trong nhóm bài này.
Đường huyết cao thường không gây cảm giác gì trong một thời gian dài. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ ghi nhận rằng triệu chứng của đái tháo đường típ 2 thường mất vài năm mới xuất hiện và một số người không nhận thấy triệu chứng nào cả. Cảm giác khỏe vì vậy không phải là bằng chứng cho thấy mọi thứ đang ổn.
Việc đường huyết đang ổn cũng thường là kết quả của việc điều trị đang có tác dụng, chứ không phải dấu hiệu có thể dừng lại.
Điều này không có nghĩa là kế hoạch điều trị cố định mãi mãi. Kế hoạch hoàn toàn có thể được điều chỉnh. Nhưng việc điều chỉnh nên do bạn và nhân viên y tế cùng quyết định, thay vì bạn tự dừng.
Bạn thử nhớ lại
Kể ra ba phần trong việc quản lý đái tháo đường của bạn, ngoài việc uống thuốc.
Nếu bạn nghĩ tới ăn uống, vận động, theo dõi định kỳ hoặc khám phòng biến chứng, bạn đã nắm được ý chính.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Vì sao mục tiêu điều trị của mỗi người lại khác nhau?
- A. Vì mỗi bác sĩ có một cách làm riêng
- B. Vì tuổi, thời gian mắc bệnh, bệnh kèm theo và hoàn cảnh của mỗi người khác nhau
- C. Vì bệnh viện lớn đặt mục tiêu chặt hơn bệnh viện nhỏ
- D. Vì người mới mắc thì không cần mục tiêu
Xem giải thích
Đáp án B. Hướng dẫn của Bộ Y tế nêu rõ mục tiêu có thể thấp hơn hoặc cao hơn tùy từng cá nhân. Một mục tiêu quá chặt với người lớn tuổi hoặc có bệnh kèm theo có thể mang lại nhiều rủi ro hơn lợi ích, nên mục tiêu cần được đặt riêng cho từng người.
Câu 2. Khi thấy khỏe và đường huyết ổn định, có thể tự ngưng theo dõi một thời gian. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Đường huyết cao thường không gây triệu chứng trong thời gian dài, nên cảm giác khỏe không phản ánh tình trạng thực. Ngoài ra, việc đường huyết đang ổn thường là kết quả của điều trị đang có tác dụng. Mọi thay đổi kế hoạch nên được bàn với nhân viên y tế.
Nguồn đã được kiểm tra
- Bộ Y tế Việt Nam (Cục Quản lý Khám, chữa bệnh). Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2. Ban hành năm 2020, sửa đổi năm 2021.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Về bệnh đái tháo đường. Rà soát ngày 2 tháng 1 năm 2026.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Triệu chứng của đái tháo đường. Rà soát ngày 15 tháng 5 năm 2024.
Bài này được rà soát ngày 15 tháng 8 năm 2026. Lần rà soát tiếp theo vào tháng 8 năm 2027.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Quay lại danh sách chủ đề để chọn nội dung tiếp theo.
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa