Có biến chứng thì nên vận động thế nào?
Vận động4 phút đọcBài 6 trong 6
Điều quan trọng nhất
Có biến chứng thường không có nghĩa là phải ngừng vận động. Điều thay đổi là cách vận động, chứ không phải việc có vận động hay không. Mỗi tình trạng có cách điều chỉnh riêng, cho nên việc chọn cách phù hợp là việc bàn cùng nhân viên y tế thay vì tự quyết.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Nghe tới hai chữ "biến chứng", nhiều người dừng hết mọi hoạt động cho chắc. Phản ứng đó dễ hiểu, nhưng nó lấy đi của bạn một việc có lợi.
Các tài liệu chuyên môn không khuyên người có biến chứng ngừng vận động. Điều họ nêu là những điểm cần chú ý cho từng tình trạng. Những điểm đó cần người có chuyên môn đánh giá.
Câu hỏi đúng không phải "tôi còn được vận động không", mà là "với tình trạng của tôi, vận động thế nào là phù hợp".
Hiểu đơn giản
Nguyên tắc chung có thể tóm trong bốn chữ. Đổi cách, đừng bỏ.
Sau đây là ba tình trạng thường gặp và hướng điều chỉnh mà tài liệu chuyên môn nêu.
- Bàn chân giảm cảm giác. Cần chọn giày phù hợp và kiểm tra bàn chân hằng ngày. Nếu bàn chân có tổn thương hoặc vết loét hở, cần chuyển sang hình thức vận động không dồn trọng lượng lên bàn chân.
- Vấn đề ở mắt do đái tháo đường. Với thể nặng, vận động cường độ mạnh có thể không phù hợp. Tình trạng này cần được đánh giá trước khi tăng mức vận động.
- Tổn thương thần kinh ảnh hưởng tới nhịp tim và huyết áp. Nhóm này cần được khảo sát về tim trước khi tăng cường độ vận động.
Ba dòng trên cố ý dừng ở mức nguyên tắc. Hình thức tập và mức phù hợp phải dựa trên tình trạng thật của bạn, nên chỉ người khám trực tiếp mới chọn được cùng bạn.
Nguyên tắc đặt kế hoạch riêng cho từng người cũng có trong hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam, ở phần mục tiêu điều trị.
Một tình huống thường gặp
Cô Lan 64 tuổi có giảm cảm giác ở bàn chân. Nghe hàng xóm nói đi bộ nhiều sẽ hại chân, cô bỏ hẳn thói quen đi bộ buổi sáng.
Trong lần khám sau, cô kể chuyện này. Nhân viên y tế xem bàn chân cho cô, dặn về giày và về việc nhìn bàn chân mỗi ngày, rồi cùng cô chọn một cách vận động cô duy trì được.
Bạn có thể làm gì?
① Mang câu hỏi cụ thể đi khám
Bạn có thể hỏi "Với tình trạng của tôi, hình thức vận động nào phù hợp?" và "Có mức nào tôi nên tránh không?".
② Chú ý bàn chân nếu bạn có giảm cảm giác
Chọn giày phù hợp và nhìn bàn chân mỗi ngày. Nếu thấy tổn thương hoặc vết loét, hãy báo cho nhân viên y tế trước khi tiếp tục các hoạt động dồn trọng lượng lên chân.
③ Hỏi trước khi tăng mức
Nếu bạn có vấn đề ở mắt do đái tháo đường, có vấn đề tim mạch hoặc có tổn thương thần kinh, hãy hỏi trước khi tập nặng hơn hoặc lâu hơn hiện tại.
④ Giữ lại phần bạn làm được
Nếu một hình thức không còn phù hợp thì thường vẫn còn hình thức khác. Điều đáng giữ là thói quen vận động đều đặn.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Đã có biến chứng thì nên nghỉ ngơi, đừng vận động nữa."
Cách hiểu này rất phổ biến, nhưng không khớp với tài liệu chuyên môn. Các tài liệu đó nêu điểm cần chú ý cho từng tình trạng, chứ không nêu lời khuyên ngừng vận động. Người lớn tuổi mắc đái tháo đường còn được khuyến khích tập những bài giúp giữ độ dẻo dai và thăng bằng, vì các bài đó giúp giữ sức cơ và dáng đi.
Điều này cũng không có nghĩa là cứ tập như trước và bỏ qua tình trạng mới. Có biến chứng là lý do chính đáng để xem lại kế hoạch vận động cùng nhân viên y tế, nhất là trước khi tăng mức.
Bạn thử nhớ lại
Nếu một người thân nói "bác bị biến chứng rồi, nghỉ hẳn cho lành", bạn sẽ trả lời thế nào bằng lời của mình?
Nếu câu trả lời có ý đổi cách vận động thay vì bỏ vận động và ý hỏi nhân viên y tế, nghĩa là bạn đã nắm được ý chính.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Bạn có giảm cảm giác ở bàn chân và muốn tiếp tục đi bộ. Việc nên làm là gì?
- A. Ngừng hẳn mọi hình thức vận động cho an toàn
- B. Chọn giày phù hợp, nhìn bàn chân mỗi ngày và hỏi nhân viên y tế về hình thức phù hợp với mình
- C. Đi chân trần cho dễ chịu hơn
- D. Tăng gấp đôi quãng đường để bù cho những ngày đã nghỉ
Xem giải thích
Đáp án B. Giày phù hợp và kiểm tra bàn chân hằng ngày là hai điểm được nêu cho người giảm cảm giác ở chân. Phương án A bỏ mất một việc có lợi. Phương án C và D đều làm tăng nguy cơ tổn thương bàn chân.
Câu 2. Có biến chứng nghĩa là phải ngừng hẳn vận động. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Điều thay đổi thường là cách vận động chứ không phải việc vận động. Với một số tình trạng thì cần tránh vài hình thức hoặc vài mức cường độ. Việc chọn lại nên làm cùng nhân viên y tế.
Nguồn đã được kiểm tra
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần Thúc đẩy hành vi sức khỏe tích cực, mục Hoạt động thể lực và an toàn khi vận động.
- Bộ Y tế Việt Nam (Cục Quản lý Khám, chữa bệnh). Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2. Ban hành năm 2020, sửa đổi năm 2021.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Quay lại danh sách chủ đề để chọn nội dung tiếp theo.
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa