Tiêm insulin đúng kỹ thuật gồm những phần nào?
Insulin và thiết bị6 phút đọcBài 3 trong 6Có phần an toàn
Điều quan trọng nhất
Insulin cần vào lớp mỡ dưới da chứ không vào cơ. Kỹ thuật tiêm đúng gồm chọn đúng vùng tiêm, đổi chỗ tiêm mỗi lần, giữ sạch chỗ tiêm và dùng kim đúng cách. Bài này là bản đối chiếu, không thay cho buổi hướng dẫn thực hành của nhóm chăm sóc.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) nêu một câu rất thẳng. Kỹ thuật tiêm đúng là điều kiện để bạn thật sự nhận đủ phần insulin của mỗi mũi tiêm. Nghĩa là cùng một chỉ định, người làm đúng kỹ thuật và người làm sai kỹ thuật có thể nhận được hai kết quả khác nhau.
Tài liệu cũng nêu rằng việc bảo đảm người bệnh và người chăm sóc hiểu đúng cách tiêm là quan trọng cho cả hiệu quả lẫn an toàn. Đây là lý do phần này được dạy, chứ không phải để bạn tự đọc rồi tự làm lần đầu.
Bài này liệt kê những phần mà tài liệu chuyên môn coi là thuộc kỹ thuật tiêm đúng, để bạn đối chiếu với những gì mình đã được hướng dẫn. Phần nào bạn chưa từng được chỉ chính là điều cần hỏi.
Hiểu đơn giản
Theo tài liệu của ADA, kỹ thuật tiêm đúng gồm những phần sau đây.
- Đưa insulin vào đúng vùng cơ thể. Với mũi tiêm là chọn đúng vùng da, với người dùng miếng dán hoặc bộ dây truyền là đặt vào đúng vùng.
- Đổi chỗ tiêm mỗi lần. Đây là phần quan trọng tới mức có riêng một bài nói kỹ.
- Giữ chỗ tiêm sạch sẽ. Mục đích là tránh nhiễm trùng và các rắc rối khác tại chỗ.
- Tránh tiêm vào cơ.
- Chuẩn bị đúng dụng cụ. Với người dùng bơm insulin là phần nạp thuốc vào bình chứa.
Vùng nào được dùng để tiêm insulin? Tài liệu nêu bốn vùng là bụng, đùi, mông và phần trên cánh tay.
Vì sao lại nhấn mạnh chuyện không tiêm vào cơ? Vì insulin vào cơ được hấp thu theo cách khác. ADA mô tả hậu quả là hấp thu khó đoán, tác dụng lên đường huyết thay đổi thất thường. Kèm theo đó là những cơn hạ đường huyết xảy ra thường xuyên mà không giải thích được. Nguy cơ tiêm nhầm vào cơ cao hơn ở người trẻ và người gầy, khi tiêm vào tay chân thay vì vào bụng hay mông, cũng như khi dùng kim dài.
Chiều dài kim là một lựa chọn có ý nghĩa. Người chọn là nhân viên y tế chứ không phải bạn. Tài liệu ghi nhận rằng kim ngắn có hiệu quả và dễ chịu không kém kim dài, kể cả ở người thừa cân.
Còn chuyện dùng lại kim. ADA ghi rằng bơm tiêm nói chung được dùng một lần. Kim dùng lại thì bị cùn nên mũi tiêm đau hơn. Nếu hoàn cảnh của bạn khiến việc dùng lại là khó tránh, hãy nói thẳng với nhân viên y tế để được hướng dẫn thay vì tự xoay xở.
Một tình huống thường gặp
Anh Kiên được người nhà chỉ cách tiêm qua điện thoại. Anh tiêm vào cánh tay rồi đâm thẳng thật nhanh, vì nghĩ làm vậy cho thuốc vào sâu hơn.
Vài tuần sau anh kể rằng thỉnh thoảng bị run tay vã mồ hôi mà không hiểu vì sao. Ở lần khám tiếp theo, điều dưỡng xem lại thao tác của anh ngay tại chỗ rồi chỉ lại từ đầu. Việc xem lại thao tác này là phần được tài liệu khuyến cáo làm trong những lần tái khám thường quy.
Bạn có thể làm gì?
① Xin được xem lại thao tác của mình
Bạn có thể nói "Nhờ anh chị xem tôi tiêm thử một lần". Tài liệu nêu rằng việc đánh giá lại kỹ thuật nên được làm trong những lần tái khám thường quy, nên đây là đề nghị hoàn toàn hợp lý.
② Đối chiếu với danh sách phía trên
Nếu có phần nào bạn chưa từng được chỉ, hãy đánh dấu lại và hỏi ở lần liên hệ gần nhất. Người chăm sóc giúp bạn tiêm cũng cần được hướng dẫn như bạn.
③ Hỏi rõ về kim và dụng cụ của bạn
Loại kim nào phù hợp với bạn, dùng bao nhiêu lần, bỏ vào đâu sau khi dùng. Ba câu này nên có câu trả lời cụ thể từ nhân viên y tế.
④ Nói ra khi có gì cản trở bạn làm đúng
Mắt kém, tay run, không có chỗ riêng tư để tiêm, thiếu kim. Đây là những việc có hướng xử lý chứ không phải việc bạn phải tự chịu.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Tiêm sâu vào cơ cho thuốc ngấm nhanh hơn."
Insulin được thiết kế để vào lớp mỡ dưới da.
Nhiều người nghĩ sâu hơn thì tốt hơn. Nhưng với insulin, tiêm vào cơ làm hấp thu trở nên khó đoán và gắn với những cơn hạ đường huyết không giải thích được. Nhanh hơn không có nghĩa là tốt hơn khi bạn không biết trước thuốc sẽ tác dụng mạnh tới đâu.
Điều này không có nghĩa là bạn phải tự đo độ sâu hay tự đổi loại kim. Chiều dài kim và cách cầm da là phần nhân viên y tế chọn và hướng dẫn cho từng người, vì còn tùy vào vóc dáng và vùng tiêm.
Những điều cần nhớ về an toàn
- Insulin phải vào lớp mỡ dưới da chứ không vào cơ. Nếu bạn không chắc mình đang làm đúng, hãy xin được hướng dẫn lại.
- Không tự thay đổi số đơn vị và không tự đổi loại insulin sau khi đọc bài này. Bài chỉ nói về thao tác.
- Nếu chỗ tiêm sưng, nóng, đỏ, đau tăng lên hoặc chảy dịch, hãy liên hệ nhân viên y tế. Giữ sạch chỗ tiêm là để tránh nhiễm trùng.
- Nếu bạn hay bị đường huyết xuống thấp mà không rõ vì sao, hãy báo và nhắc tới cả chuyện kỹ thuật tiêm. Cách nhận ra và xử trí có trong loạt bài riêng về hạ đường huyết.
- Nếu bạn chưa từng được hướng dẫn thực hành, đừng tự tiêm lần đầu một mình. Hãy liên hệ để được chỉ trực tiếp.
Bạn thử nhớ lại
Hãy kể lại cho một người trong nhà nghe những phần bạn làm mỗi khi tiêm.
Nếu trong lời kể có đủ ý insulin vào lớp mỡ dưới da chứ không vào cơ, mỗi lần đổi một chỗ tiêm, giữ sạch chỗ tiêm và dùng kim theo hướng dẫn, thì bạn đã nắm được phần chính. Phần nào bạn kể không trôi chảy chính là phần nên hỏi lại.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Insulin tiêm dưới da cần vào lớp nào?
- A. Vào cơ để thuốc ngấm nhanh
- B. Vào lớp mỡ dưới da
- C. Vào mạch máu
- D. Vào lớp da ngoài cùng
Xem giải thích
Đáp án B. Tài liệu nêu rõ insulin cần được đưa vào mô dưới da chứ không vào cơ. Tiêm nhầm vào cơ làm hấp thu khó đoán và gắn với những cơn hạ đường huyết không giải thích được.
Câu 2. Dùng lại kim tiêm nhiều lần thì mũi tiêm vẫn êm như lần đầu. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Tài liệu ghi rằng kim dùng lại bị cùn nên mũi tiêm có thể đau hơn. Nếu hoàn cảnh khiến bạn khó tránh việc này, hãy nói với nhân viên y tế để được hướng dẫn.
Nguồn của bài này
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về thuốc điều trị hạ đường huyết.
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về công nghệ trong đái tháo đường.
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoĐổi chỗ tiêm, giữ insulin và nhìn lại vùng da của bạn
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa