Vì sao cần kiểm tra thận định kỳ khi bạn không thấy gì bất thường?
Tim thận lâu dài5 phút đọcBài 3 trong 6
Điều quan trọng nhất
Thận có thể bị ảnh hưởng từ rất sớm mà chưa gây cảm giác gì. Vì vậy cách biết không phải là chờ triệu chứng, mà là làm xét nghiệm định kỳ. Việc kiểm tra gồm một xét nghiệm nước tiểu và một xét nghiệm máu, thường được làm ít nhất mỗi năm một lần.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Nhiều người nghĩ rằng thận có vấn đề thì sẽ đau lưng, đi tiểu khác thường hoặc thấy mệt rõ. Trong đời sống hằng ngày, đó là cách chúng ta biết một bộ phận đang gặp trục trặc.
Với ảnh hưởng của đái tháo đường lên thận thì cách nhận biết đó không dùng được. Tài liệu chuyên môn mô tả tình trạng này là một chẩn đoán dựa trên xét nghiệm, gồm lượng đạm rò rỉ ra nước tiểu và chỉ số lọc của thận ước tính từ xét nghiệm máu. Biểu hiện điển hình được mô tả là chức năng lọc giảm dần dần, tức là một quá trình chậm và im lặng.
Tài liệu cũng ghi rằng các biến chứng của bệnh thận thường chỉ trở nên phổ biến khi chức năng lọc đã giảm khá nhiều. Nói cách khác, tới lúc cơ thể lên tiếng thì bệnh thường đã đi được một quãng.
Hiểu đơn giản
Có thể hình dung thận như một hệ thống lọc rất nhiều lớp. Khi vài lớp đầu bắt đầu hở, phần còn lại vẫn gánh được nên bạn không thấy khác biệt gì. Xét nghiệm là cách nhìn vào bên trong hệ thống lọc đó thay vì chờ nước bẩn chảy ra ngoài.
Sau đây là hai xét nghiệm thường được làm cùng nhau.
- Xét nghiệm nước tiểu đo lượng đạm rò rỉ qua thận. Đây thường là dấu hiệu thay đổi sớm nhất
- Xét nghiệm máu dùng để ước tính khả năng lọc của thận
Hai xét nghiệm này nhìn hai khía cạnh khác nhau, nên làm một cái mà bỏ cái kia sẽ để lọt thông tin. Tài liệu chuyên môn nêu rõ rằng thay đổi sớm của chức năng thận có thể được phát hiện qua tăng đạm trong nước tiểu trước khi chỉ số lọc thay đổi.
Về tần suất, hướng dẫn nêu rằng cả hai xét nghiệm nên được làm ít nhất mỗi năm một lần. Với đái tháo đường típ 2 thì tính từ lúc chẩn đoán, kể cả khi bạn chưa dùng thuốc gì. Với típ 1 thì thường bắt đầu sau khi mắc bệnh từ 5 năm trở lên.
Nếu bạn đã được xác định có bệnh thận, tần suất theo dõi dày hơn, thường từ một tới bốn lần mỗi năm tùy tình trạng. Mốc dày hơn này dành cho người đã có bệnh thận chứ không phải cho mọi người.
Một tình huống thường gặp
Một người mắc đái tháo đường típ 2 được hẹn làm xét nghiệm nước tiểu trong lần khám định kỳ. Người đó thấy khó hiểu vì mình không đau lưng, không tiểu buốt và ăn ngủ bình thường.
Kết quả cho thấy có đạm rò rỉ ở mức cần theo dõi. Không có triệu chứng nào đi kèm.
Nhờ biết sớm, việc chăm sóc được điều chỉnh từ lúc còn nhiều lựa chọn, thay vì chờ tới khi cơ thể phát tín hiệu.
Bạn có thể làm gì?
① Hỏi lần gần nhất bạn kiểm tra thận là khi nào
Bạn có thể hỏi "Lần gần nhất tôi làm xét nghiệm nước tiểu và xét nghiệm chức năng thận là khi nào?". Nhiều người đã được làm mà không biết mình đã làm.
② Hỏi cho đủ cả hai xét nghiệm
Vì hai xét nghiệm nhìn hai khía cạnh khác nhau, bạn có thể hỏi lần này có đủ cả nước tiểu lẫn máu hay không.
③ Ghi lại lịch kiểm tra tiếp theo
Ghi vào sổ khám hoặc điện thoại. Việc này dễ bị quên nhất trong các phần theo dõi vì nó không gây khó chịu gì.
④ Không tự suy ra kết quả từ cảm giác của mình
Thấy khỏe là điều tốt, nhưng nó không thay thế được kết quả xét nghiệm. Hai việc này trả lời hai câu hỏi khác nhau.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Tôi không đau lưng và đi tiểu bình thường, vậy thận của tôi chắc không sao."
Đây là cách suy luận rất tự nhiên nhưng không áp dụng được cho trường hợp này.
Tài liệu chuyên môn mô tả ảnh hưởng của đái tháo đường lên thận qua các chỉ số xét nghiệm chứ không qua triệu chứng. Tài liệu cũng ghi rằng biến chứng thường chỉ trở nên phổ biến khi chức năng lọc đã giảm nhiều. Ngay cả tiêu chuẩn để chuyển khám chuyên khoa thận cũng dựa trên kết quả xét nghiệm chứ không dựa trên cảm giác của người bệnh.
Cần nói rõ chiều ngược lại để tránh hiểu nhầm mới. Đau lưng không phải là dấu hiệu để tự kết luận về thận. Đau lưng có rất nhiều nguyên nhân khác và nên được khám riêng.
Bạn thử nhớ lại
Nói lại bằng lời của bạn vì sao không thể dựa vào cảm giác để biết thận có ổn hay không.
Nếu bạn nói được ý thận thường không báo hiệu sớm nên phải dựa vào xét nghiệm, bạn đã nắm được ý chính.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Việc kiểm tra thận định kỳ thường gồm những gì?
- A. Chỉ một xét nghiệm máu
- B. Chỉ một xét nghiệm nước tiểu
- C. Một xét nghiệm nước tiểu và một xét nghiệm máu, thường làm cùng nhau
- D. Một lần siêu âm bụng mỗi năm
Xem giải thích
Đáp án C. Hai xét nghiệm nhìn hai khía cạnh khác nhau. Xét nghiệm nước tiểu đo lượng đạm rò rỉ, còn xét nghiệm máu dùng để ước tính khả năng lọc của thận.
Câu 2. Không có triệu chứng thì có thể bỏ qua kiểm tra thận. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Ảnh hưởng của đái tháo đường lên thận thường diễn ra chậm và im lặng. Tài liệu chuyên môn ghi rằng biến chứng thường chỉ trở nên phổ biến khi chức năng lọc đã giảm nhiều, nên xét nghiệm định kỳ là cách phát hiện sớm.
Nguồn đã được kiểm tra
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần Bệnh thận mạn và quản lý nguy cơ.
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần Bệnh tim mạch và quản lý nguy cơ.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inNội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa