Khi nào nên tìm thêm hỗ trợ chuyên môn?
Tâm lý và tự quản lý5 phút đọcBài 6 trong 6
Điều quan trọng nhất
Có ba nhóm tình huống đáng để bạn tìm thêm hỗ trợ chuyên môn. Khi cảm xúc nặng nề kéo dài. Khi việc tự chăm sóc hằng ngày trở nên quá sức. Và khi bạn nhận được những thông tin sức khỏe trái ngược nhau mà không biết tin bên nào. Bạn không cần chờ tới lúc mọi thứ nặng lên.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Nhiều người chờ rất lâu mới nói ra. Một phần vì nghĩ chuyện của mình chưa đủ lớn, một phần vì nghĩ đây không phải chuyện để nói với người đang khám đái tháo đường cho mình.
Thực tế thì ngược lại. Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ ghi nhận các vấn đề về sức khỏe tinh thần gặp ở người đái tháo đường nhiều hơn đáng kể so với người không mắc. Tổ chức này cũng khuyến cáo tầm soát triệu chứng trầm cảm hằng năm cho tất cả người bệnh.
Bài này không chấm điểm bạn và không kết luận bạn đang gặp vấn đề gì. Bài chỉ giúp bạn nhận ra lúc nào thì việc lên tiếng là đáng làm.
Ba nhóm tình huống
Nhóm 1. Cảm xúc nặng nề kéo dài
Buồn chán dai dẳng, mất hứng thú với những việc trước đây bạn thích, lo lắng tới mức ảnh hưởng sinh hoạt, hoặc nỗi sợ gắn với chính căn bệnh. Điều đáng chú ý không phải là bạn có buồn hay không, mà là chuyện đó kéo dài bao lâu.
Cũng có những lúc cảm xúc nặng tới mức bạn thấy khó chịu đựng. Khi đó, tìm hỗ trợ chuyên môn sớm là việc nên làm ngay. Nói với một người bạn tin tưởng cũng vậy. Không cần chờ tới lần khám kế tiếp.
Nhóm 2. Việc tự chăm sóc trở nên quá sức
Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ có một danh sách những tình huống nên được giới thiệu tới người có chuyên môn về sức khỏe hành vi. Trong đó có hai điều mà chính bạn nhận ra được.
- Bạn đã bỏ dở phần lớn việc chăm sóc hằng ngày trong một khoảng thời gian.
- Khả năng tự chăm sóc giảm so với trước, chẳng hạn vì sức khỏe, vì mắt kém hoặc vì hoàn cảnh sống thay đổi.
Nhóm 3. Thông tin sức khỏe trái ngược nhau
Người quen nói một đằng, tờ hướng dẫn nói một nẻo, video trên mạng lại nói kiểu khác. Khi bạn không biết nên tin bên nào, đó là lý do chính đáng để hỏi.
Có một loại mâu thuẫn cần hỏi sớm hơn cả, đó là khi ai đó khuyên bạn bỏ việc điều trị đang làm hoặc hứa hẹn sẽ khỏi nhanh. Trong lúc chờ được giải đáp, đừng tự dừng thứ mình đang dùng.
Một tình huống thường gặp
Chú Hải 55 tuổi vốn giữ nếp chăm sóc khá đều. Rồi khoảng một tháng nay chú buông gần hết, không phải vì bận mà vì thấy chán.
Chú nghĩ đó là do mình lười nên không định kể. Cuối buổi khám, chú vẫn nói một câu ngắn về chuyện đã buông bỏ trong tháng qua. Chính câu đó mở ra phần trao đổi quan trọng nhất hôm ấy.
Bạn có thể làm gì?
① Lên tiếng sớm, đừng chờ tới lúc nặng
Trong nhóm chăm sóc, bạn là người duy nhất biết rõ chuyện gì đang xảy ra với mình. Nhóm chỉ giúp được khi bạn nói ra.
② Kể bằng việc cụ thể thay vì bằng cảm giác chung chung
Nói rõ bạn đã ngừng làm việc gì và từ bao giờ. Câu đó dễ được xử lý hơn câu "dạo này tôi thấy mệt mỏi".
③ Khi thông tin trái ngược nhau, mang cả hai bên tới hỏi
Kể ra bạn đã nghe gì và nghe từ đâu. Việc chọn bên không phải phần bạn nên làm một mình.
④ Không tự dừng việc đang điều trị trong lúc chờ được giải đáp
Mọi thay đổi đều có thể bàn tới. Nhưng bàn trước thì an toàn hơn dừng trước.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Chuyện tinh thần không phải việc để nói với người khám đái tháo đường."
Đây là lý do thường gặp khiến nhiều chuyện không được nói ra.
Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ khuyến cáo tầm soát triệu chứng trầm cảm hằng năm cho tất cả người đái tháo đường. Tổ chức này còn có danh sách những tình huống nên được giới thiệu tới người có chuyên môn về sức khỏe hành vi. Nghĩa là phần tinh thần nằm bên trong chăm sóc đái tháo đường.
Cũng cần nói theo chiều ngược lại. Điều này không có nghĩa mọi nỗi buồn đều là bệnh, cũng không có nghĩa bạn phải kể hết chuyện riêng tư. Bạn vẫn là người chọn kể điều gì. Bài chỉ nói rằng cánh cửa đó đang mở.
Bạn thử nhớ lại
Kể ra một dấu hiệu ở chính bạn mà nếu gặp, bạn sẽ chủ động nói với nhân viên y tế.
Nếu bạn nghĩ tới cảm xúc nặng kéo dài, bỏ dở việc chăm sóc hằng ngày hoặc thông tin trái ngược nhau, bạn đã nắm được ý chính.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Trường hợp nào sau đây đáng để bạn chủ động đề nghị được hỗ trợ thêm?
- A. Chỉ khi bạn thấy mình không còn chịu đựng nổi
- B. Chỉ khi nhân viên y tế hỏi tới
- C. Khi cảm xúc nặng kéo dài, khi việc chăm sóc hằng ngày trở nên quá sức, hoặc khi bạn nhận thông tin trái ngược nhau
- D. Chỉ khi kết quả xét nghiệm xấu đi
Xem giải thích
Đáp án C. Ba nhóm tình huống này độc lập nên chỉ cần một nhóm là đủ lý do. Chờ tới lúc không chịu nổi là chờ quá lâu, còn chờ được hỏi thì một buổi khám ngắn khó bao quát hết.
Câu 2. Vấn đề tinh thần nằm ngoài phạm vi chăm sóc đái tháo đường. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ khuyến cáo tầm soát triệu chứng trầm cảm hằng năm cho tất cả người đái tháo đường. Tổ chức này cũng nêu rõ những tình huống nên được giới thiệu tới người có chuyên môn về sức khỏe hành vi.
Nguồn đã được kiểm tra
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần Thúc đẩy hành vi sức khỏe tích cực và trạng thái khỏe mạnh.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
- Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Sáu dấu hiệu nhận biết lừa đảo về sức khỏe. Nội dung cập nhật ngày 4 tháng 3 năm 2021. Bài đăng ngày 9 tháng 8 năm 2024.
Bài này được rà soát ngày 15 tháng 8 năm 2026. Lần rà soát tiếp theo vào tháng 8 năm 2027.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Quay lại danh sách chủ đề để chọn nội dung tiếp theo.
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa