Hai biến chứng cấp của đường huyết cao, vì sao không tự lo ở nhà?

Tăng đường huyết và ngày ốm6 phút đọcBài 6 trong 6Có phần an toàn

Điều quan trọng nhất

Nhiễm toan ceton và tăng đường huyết tăng áp lực thẩm thấu là hai biến chứng cấp đe dọa tính mạng, cần được chăm sóc y tế ngay. Chỉ một số ít trường hợp nhẹ mới được xử trí tại nhà theo kế hoạch riêng. Khi nghi ngờ tăng áp lực thẩm thấu, người bệnh phải được đánh giá và điều trị tại bệnh viện.

Vì sao điều này quan trọng với bạn?

Đây là hai tình huống nặng nhất mà đường huyết cao có thể dẫn tới. Tài liệu hướng dẫn gọi chung chúng là cơn tăng đường huyết cấp. Nguồn mô tả bằng ba chữ rất ngắn gọn là đe dọa tính mạng.

Chính vì vậy, tài liệu hướng dẫn yêu cầu dạy riêng về cách nhận biết, cách phòng và cách xử trí cơn tăng đường huyết cấp cho người đái tháo đường típ 1, cho người típ 2 đã từng gặp tình huống này, cùng với người có nguy cơ cao.

Tài liệu cũng yêu cầu nhân viên y tế hỏi lại tiền sử từng bị cơn tăng đường huyết cấp trong mỗi lần khám của người có nguy cơ. Nếu bạn từng bị, hãy chủ động nhắc lại điều đó mỗi lần đi khám.

Hiểu đơn giản

Hai cái tên nghe khó nhớ, nhưng có thể hiểu ngắn gọn như sau.

  • Nhiễm toan ceton. Đây là biến chứng cấp liên quan tới tình trạng cơ thể thiếu insulin. Nó cũng có thể xảy ra ở người dùng một số thuốc điều trị đái tháo đường ngay cả khi đường huyết không cao.
  • Tăng đường huyết tăng áp lực thẩm thấu. Tình trạng này đi kèm mất nước nhiều hơn. Nó thường khởi phát sau một bệnh cấp. Khi nghi ngờ, người bệnh cần được đánh giá và điều trị tại bệnh viện.

Vậy còn khoảng nào cho việc xử trí tại nhà? Tài liệu hướng dẫn có nêu một khoảng rất hẹp cho trường hợp nhẹ. Khoảng đó chỉ dành cho người còn tỉnh táo, còn uống nước được và còn tự tiêm được insulin, kèm theo dõi đường huyết cùng ceton thường xuyên, uống nước không có calo và tiêm insulin dưới da.

Ngay cả trong khoảng hẹp đó, việc theo dõi tại nhà không phải là chuyện tự nghĩ ra. Đó là kế hoạch do nhân viên y tế lập cho riêng bạn. Và nếu tình hình không khá lên, bạn đi khám ngay theo phần cảnh báo bên dưới.

Một số yếu tố làm nguy cơ rơi vào cơn cấp cao hơn. Đó là đái tháo đường típ 1, từng bị cơn cấp trước đây, phải dùng dè insulin, có bệnh mạn tính khác, dùng rượu bia và có vấn đề sức khỏe tâm thần. Biết mình có yếu tố nào là để chuẩn bị kỹ hơn, không phải để tự trách mình.

Một tình huống thường gặp

Ông Hùng từng phải nằm viện vì một cơn tăng đường huyết cấp cách đây hai năm. Lần này ông bị viêm phổi, mệt nhiều và uống nước kém hẳn đi.

Vợ ông không chờ xem tới sáng có đỡ không. Bà nhớ rằng chồng mình đã từng bị một lần, nên đưa ông đi khám ngay và nói rõ tiền sử đó với nhân viên y tế.

Bạn có thể làm gì?

① Hỏi xem bạn có thuộc nhóm cần được học riêng không

Tài liệu hướng dẫn nêu ba nhóm cần được dạy riêng về cơn tăng đường huyết cấp. Hãy hỏi xem bạn có thuộc nhóm nào trong đó.

② Hỏi rõ kế hoạch tại nhà của bạn tới đâu là hết

Nếu bạn có kế hoạch xử trí tại nhà, hãy hỏi kế hoạch đó áp dụng trong trường hợp nào và dừng lại ở đâu.

③ Nhắc lại tiền sử của bạn mỗi lần đi khám

Nếu bạn từng bị cơn tăng đường huyết cấp, hãy nói ra. Đây là thông tin mà nhân viên y tế cần rà lại trong mỗi lần khám.

④ Đi khám ngay khi có dấu hiệu trong phần cảnh báo

Không tiếp tục theo dõi tại nhà khi đã có một trong những dấu hiệu đó. Đây là ranh giới rõ ràng nhất của bài này.

Điều nhiều người hay hiểu nhầm

"Nhiễm toan ceton hoặc tăng áp lực thẩm thấu có thể theo dõi tại nhà nếu uống nhiều nước."

Uống nước là một phần của xử trí, nhưng không phải là toàn bộ.

Tài liệu hướng dẫn có nêu việc uống nước không có calo. Nhưng nguồn chỉ nêu điều đó trong khoảng rất hẹp dành cho trường hợp nhẹ ở người còn tỉnh táo, còn uống được và còn tự tiêm được insulin. Khoảng đó luôn đi kèm việc theo dõi đường huyết cùng ceton thường xuyên.

Với tình trạng tăng áp lực thẩm thấu thì tài liệu nói thẳng hơn. Khi nghi ngờ, người bệnh cần được đánh giá và điều trị tại bệnh viện.

Ở chiều ngược lại, đừng hiểu thành uống nước là việc sai. Điều sai là coi việc uống nước như cách thay cho đi khám khi tình hình không khá lên.

Khi nào cần đi cấp cứu ngay

  • Bạn không uống được nước, hoặc uống vào là trớ ra.
  • Bạn nôn liên tục và không dừng lại được.
  • Bạn đã xử trí theo kế hoạch đã được hướng dẫn mà đường huyết hoặc kết quả thử ceton vẫn không khá lên.
  • Bạn hoặc người bên cạnh thấy có thay đổi về độ tỉnh táo, như lơ mơ, lẫn lộn hoặc khó đánh thức.
  • Bạn thấy bệnh đang nặng lên thay vì đỡ đi.

Bạn thử nhớ lại

Hãy nói lại bằng lời của bạn cho một người trong nhà nghe. Việc theo dõi tại nhà dừng lại ở đâu.

Câu trả lời cần có hai ý. Việc theo dõi tại nhà chỉ áp dụng cho trường hợp nhẹ theo kế hoạch đã được hướng dẫn. Khi có dấu hiệu trong phần cảnh báo thì đi khám ngay.

Kiểm tra nhanh

Câu 1. Người thân của bạn đang ốm, mệt nhiều và bạn nghi có biến chứng cấp. Việc nên làm là gì?

  • A. Cho uống thật nhiều nước rồi theo dõi tại nhà vài ngày
  • B. Đưa đi khám ngay khi có dấu hiệu nặng, thay vì tự theo dõi kéo dài
  • C. Chờ tới lịch khám định kỳ
  • D. Tự thêm thuốc cho đường huyết xuống nhanh
Xem giải thích

Đáp án B. Hai biến chứng cấp này đe dọa tính mạng và cần chăm sóc y tế ngay. Việc xử trí tại nhà chỉ áp dụng cho trường hợp nhẹ theo kế hoạch đã được hướng dẫn. Việc đó phải dừng lại khi có dấu hiệu nặng.

Câu 2. Nghi ngờ tăng đường huyết tăng áp lực thẩm thấu thì vẫn có thể theo dõi tại nhà. Đúng hay sai?

Xem giải thích

Sai. Tài liệu hướng dẫn nêu rõ người nghi có tình trạng này cần được đánh giá và điều trị tại bệnh viện, vì tình trạng này đi kèm mất nước nhiều hơn và thường khởi phát sau một bệnh cấp.

Nguồn của bài này

  • Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
  • Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về điều trị bằng thuốc.
  • Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý bệnh đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.

Lưu ý

Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.

Bản in để phát cho người bệnh

Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.

Tải bản in

Bước tiếp theo

Quay lại danh sách chủ đề để chọn nội dung tiếp theo.

Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa