Nhìn bàn chân mỗi ngày, cần nhìn những chỗ nào?
Chăm sóc bàn chân4 phút đọcBài 1 trong 6
Điều quan trọng nhất
Bàn chân của người mắc đái tháo đường cần được nhìn hằng ngày. Bạn nhìn mu chân, lòng bàn chân, kẽ ngón, gót chân và móng. Chỗ khuất thì soi bằng gương không vỡ hoặc nhờ người nhà nhìn giúp. Mục tiêu là thấy thay đổi nhỏ khi còn dễ xử lý.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Bàn chân là nơi dễ bị tổn thương mà lại ít được để ý nhất trong ngày. Một hạt sạn trong dép, một chỗ quai giày cọ vào hay một vết nứt ở gót đều bắt đầu rất nhỏ. Nếu được nhìn thấy sớm, phần lớn những chuyện này vẫn còn là chuyện nhỏ.
Hướng dẫn quốc tế về đái tháo đường khuyên mọi người bệnh được học cách tự quan sát bàn chân để theo dõi hằng ngày, kể cả người đã giảm cảm giác ở chân. Lý do rất thực tế. Mắt bạn có thể phát hiện những thay đổi mà chân bạn chưa kịp báo.
Việc này mất chưa tới hai phút. Trong nhóm chăm sóc sức khỏe của bạn, bạn là người ở gần bàn chân mình nhất, còn nhân viên y tế thì chỉ nhìn chân bạn trong những buổi khám định kỳ.
Hiểu đơn giản
Bạn có thể nhìn theo một vòng cố định để không bỏ sót chỗ nào.
- Mu bàn chân. Nơi dễ nhìn nhất, cũng là nơi quai dép hay cọ vào.
- Lòng bàn chân. Chỗ chịu toàn bộ sức nặng, hay có vết chai.
- Kẽ giữa các ngón. Chỗ ẩm, dễ nứt, dễ bị bỏ qua nhất.
- Gót chân. Da dày, hay nứt.
- Móng chân. Nhìn màu sắc, độ dày và phần khóe móng.
Nếu bạn không cúi xuống nhìn được lòng bàn chân, hãy đặt một chiếc gương không vỡ xuống sàn rồi đưa chân lên trên. Bạn cũng có thể sờ bằng tay để tìm chỗ gồ lên, chỗ ẩm bất thường hay chỗ nóng hơn phần còn lại.
Hướng dẫn quốc tế nói rõ rằng người mắt kém, người khó cúi người hoặc người giảm trí nhớ nên nhờ người nhà làm giúp việc này. Nhờ người khác không phải là dấu hiệu yếu đuối. Đó chính là cách làm được khuyến cáo.
Một tình huống thường gặp
Bác Tâm có thói quen xỏ dép nhựa ra vườn buổi sáng. Một hôm con gái bác nhìn chân giúp bác và thấy một vệt đỏ dài ở mép ngoài bàn chân phải, đúng chỗ quai dép cọ vào. Bác không thấy đau nên trước đó không hề biết.
Vệt đỏ ấy chưa phải vết thương. Nhưng nó cho biết đôi dép đang cọ vào chân. Đó là một thông tin đáng giá.
Bạn có thể làm gì?
① Gắn việc nhìn chân vào một việc bạn vẫn làm mỗi ngày
Ví dụ ngay sau khi rửa chân buổi tối, hoặc trước khi lên giường. Gắn vào thói quen sẵn có thì dễ nhớ hơn là cố nhớ thêm một việc mới.
② Nhìn đủ năm vùng
Mu chân, lòng bàn chân, kẽ ngón, gót và móng. Nhìn cả hai bên chân, vì hai bàn chân có thể khác nhau.
③ Chuẩn bị sẵn dụng cụ
Một chiếc gương không vỡ để soi lòng bàn chân, cùng một chỗ ngồi đủ sáng. Nếu tự làm khó, hãy nhờ một người trong nhà nhìn giúp.
④ Báo cho nhân viên y tế khi thấy thay đổi
Vết đỏ, chỗ sưng, vết nứt, chỗ da nóng hơn phần còn lại hay bất kỳ vết hở nào đều đáng được báo, kể cả khi bạn không thấy đau.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Chân tôi vẫn đi lại bình thường nên chưa cần nhìn."
Đi lại bình thường và bàn chân nguyên vẹn là hai chuyện khác nhau.
Hướng dẫn quốc tế xếp việc tự quan sát bàn chân hằng ngày vào phần giáo dục dành cho mọi người mắc đái tháo đường, không riêng người đã có vấn đề ở chân. Lý do là những tổn thương đáng lo thường bắt đầu ở mức rất nhỏ và chưa cản trở việc đi lại.
Điều này không có nghĩa là bạn phải lo lắng suốt ngày. Nhìn chân là một việc ngắn, làm xong thì thôi.
Bạn thử nhớ lại
Nếu một người bạn hỏi "Nhìn chân thì nhìn chỗ nào?", bạn kể được mấy vùng?
Thử kể thành tiếng. Nếu bạn kể được mu chân, lòng bàn chân, kẽ ngón, gót và móng, nghĩa là bạn đã nắm được vòng quan sát.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Vùng nào ở bàn chân dễ bị bỏ sót nhất khi tự quan sát?
- A. Mu bàn chân
- B. Kẽ giữa các ngón chân
- C. Mắt cá ngoài
- D. Cẳng chân
Xem giải thích
Đáp án B. Kẽ ngón nằm khuất, lại là chỗ ẩm nên dễ nứt. Mu bàn chân thì nhìn thấy ngay khi cúi xuống. Vì vậy khi tự quan sát, kẽ ngón là chỗ cần cố ý tách ra để nhìn.
Câu 2. Nếu không tự cúi nhìn được lòng bàn chân thì nên bỏ qua bước này. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Bạn có thể dùng một chiếc gương không vỡ đặt dưới sàn, hoặc nhờ người trong nhà nhìn giúp. Hướng dẫn quốc tế nêu rõ người khó tự quan sát cần được người khác hỗ trợ chứ không phải bỏ bước này.
Nguồn của bài này
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần bệnh võng mạc, bệnh thần kinh và chăm sóc bàn chân.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoVì sao không nên đi chân trần, kể cả trong nhà?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa