Vì sao không nên đi chân trần, kể cả trong nhà?
Chăm sóc bàn chân6 phút đọcBài 2 trong 6
Điều quan trọng nhất
Đi chân trần là cách dễ nhất để bàn chân bị thương mà bạn không hay biết. Hướng dẫn quốc tế khuyên không đi chân trần, kể cả khi ở trong nhà. Hướng dẫn cũng khuyên tránh giày dép hở mũi. Giày dép vừa chân, che kín và êm là lớp bảo vệ đơn giản nhất bạn có.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Trong nhà tưởng như là nơi an toàn nhất. Nhưng sàn nhà cũng có mảnh vụn, có góc bàn, có bậc cửa và có những thứ rơi xuống mà bạn không nhìn thấy. Bàn chân không được che thì mọi va chạm đều đi thẳng vào da.
Điều làm chuyện này đáng lo hơn ở người mắc đái tháo đường là cảm giác ở bàn chân có thể đã giảm. Khi cảm giác bảo vệ giảm, một chấn thương nhỏ có thể xảy ra mà người bệnh không nhận ra. Đó chính là con đường quen thuộc dẫn tới vết loét.
Vì lý do đó, hướng dẫn quốc tế xếp việc chọn giày dép và cả thói quen dùng giày dép ngay tại nhà vào nội dung cần được trao đổi với người bệnh. Chữ "tại nhà" nằm sẵn trong khuyến cáo, không phải suy diễn.
Hiểu đơn giản
Bạn có thể hình dung giày dép như một lớp áo cho bàn chân. Lớp áo này làm hai việc.
- Ngăn vật lạ. Mảnh thủy tinh, đinh ghim, hạt sạn hay góc cạnh đồ đạc.
- Chia lại sức nặng. Đế êm giúp sức nặng không dồn vào một điểm nhỏ trên lòng bàn chân.
Hướng dẫn quốc tế nêu hai thói quen cần tránh. Một là đi chân trần. Hai là dùng giày dép hở mũi, vì phần ngón chân khi đó không được che.
Với người có nguy cơ loét cao, ví dụ người đã mất cảm giác bảo vệ, người có biến dạng bàn chân, người đã từng loét hoặc từng bị cắt cụt, hướng dẫn khuyến cáo dùng giày trị liệu chuyên biệt. Loại giày này do người có chuyên môn chỉ định, không phải thứ tự chọn ở cửa hàng.
Với người có vùng lòng bàn chân chịu áp lực cao, biểu hiện bằng vết chai, hướng dẫn gợi ý bắt đầu bằng giày thể thao hoặc giày đi bộ vừa chân, kèm miếng lót giúp giảm áp lực. Người có biến dạng như ngón cái vẹo hay ngón chân co quắp có thể cần loại giày sâu hơn bình thường.
Có một điều cần nói thẳng. Nguồn ghi rõ rằng bằng chứng cho việc giày trị liệu ngăn được vết loét lần đầu tiên hiện chưa có. Giày tốt làm giảm áp lực lên lòng bàn chân. Nhưng giày không phải một tấm khiên bảo đảm. Vì vậy giày đi cùng với việc nhìn chân mỗi ngày chứ không thay thế việc đó.
Một tình huống thường gặp
Chú Lâm bỏ dép ở cửa vì thói quen trong nhà. Một buổi tối chú giẫm phải mảnh nhựa vỡ của đồ chơi cháu để lại trên sàn. Chú không thấy đau nên vẫn đi lại bình thường tới hôm sau.
Khi con trai chú nhìn chân giúp, dưới gan bàn chân có một chấm đỏ nhỏ với vết xước. Chuyện bắt đầu chỉ vì bàn chân không có gì che.
Bạn có thể làm gì?
① Để một đôi dép trong nhà ngay cạnh giường
Đây là cách đơn giản nhất để bạn không phải bước chân trần từ giường xuống sàn. Đôi này chỉ dùng trong nhà nên luôn sạch.
② Chọn dép che kín phần ngón chân
Hướng dẫn quốc tế khuyên tránh giày dép hở mũi. Phần ngón là chỗ hay va chạm nhất.
③ Chọn giày dép vừa chân
Chật thì cọ, rộng thì trượt. Cả hai đều tạo ra chỗ tì đè. Nếu thấy vết đỏ hằn lên da sau khi tháo giày, đôi giày đó chưa phù hợp.
④ Hỏi nhân viên y tế nếu bàn chân bạn có gì đặc biệt
Nếu bạn có vết chai, có biến dạng ngón, đã từng loét hoặc đã từng bị cắt cụt, hãy hỏi xem bạn có cần loại giày riêng hay miếng lót riêng hay không.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Đi chân trần trong nhà là an toàn."
Đây là quan niệm phổ biến nhất về giày dép. Hướng dẫn quốc tế nói ngược lại một cách rất rõ ràng.
Khuyến cáo về giày dép nhắc tới hành vi dùng giày dép ngay tại nhà, với hai ví dụ cụ thể là không đi chân trần và tránh giày dép hở mũi. Nói cách khác, ngôi nhà không được coi là vùng miễn trừ.
Lý do không nằm ở việc sàn nhà bẩn. Lý do nằm ở chỗ bàn chân có thể đã giảm cảm giác, nên một va chạm nhỏ trong nhà cũng có thể trở thành vết thương mà bạn không biết là mình đang có.
Điều này không có nghĩa là bạn phải đi giày kín cả ngày trong nhà. Một đôi dép trong nhà che được ngón chân, có đế và vừa chân là đủ cho phần lớn tình huống.
Bạn thử nhớ lại
Nếu người nhà hỏi bạn "Sao trong nhà mà cũng phải đi dép?", bạn sẽ trả lời thế nào trong hai câu?
Thử nói thành tiếng. Nếu câu trả lời của bạn nhắc tới vật lạ dưới sàn và cảm giác ở chân có thể đã giảm, nghĩa là bạn đã nắm được ý chính.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Vì sao người mắc đái tháo đường được khuyên không đi chân trần trong nhà?
- A. Vì sàn nhà thường bẩn hơn ngoài đường
- B. Vì bàn chân có thể đã giảm cảm giác nên va chạm nhỏ dễ thành vết thương mà không được nhận ra
- C. Vì đi chân trần làm đường huyết tăng lên
- D. Vì đi chân trần làm bàn chân bị biến dạng
Xem giải thích
Đáp án B. Vấn đề không nằm ở độ sạch của sàn. Vấn đề nằm ở chỗ khi cảm giác bảo vệ giảm, một chấn thương nhỏ có thể xảy ra mà người bệnh không nhận ra. Giày dép là lớp ngăn giữa bàn chân với những thứ trên sàn.
Câu 2. Đi giày trị liệu chuyên biệt là cách bảo đảm sẽ không bị loét bàn chân. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Giày phù hợp giúp giảm áp lực lên lòng bàn chân, nhưng nguồn ghi rõ rằng bằng chứng cho việc ngăn được vết loét lần đầu tiên hiện chưa có. Vì vậy giày đi kèm với việc nhìn chân mỗi ngày chứ không thay thế việc đó.
Nguồn của bài này
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần bệnh võng mạc, bệnh thần kinh và chăm sóc bàn chân.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoRửa chân, giữ ẩm và chăm sóc móng thế nào cho an toàn?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa