Những thay đổi nào ở bàn chân không nên bỏ qua?

Chăm sóc bàn chân5 phút đọcBài 4 trong 6Có phần an toàn

Điều quan trọng nhất

Bốn thay đổi ở bàn chân cần được nhân viên y tế xem sớm. Một vết hở hoặc vết loét. Một chỗ sưng không rõ lý do. Một vùng da đỏ lên. Một vùng da nóng hơn phần còn lại. Chỗ chai, chỗ phồng rộp hay vết nứt sâu cũng đáng được xem.

Vì sao điều này quan trọng với bạn?

Ở bàn chân, mức độ nghiêm trọng và mức độ khó chịu thường không đi cùng nhau. Hướng dẫn quốc tế ghi rõ rằng nhiễm trùng ở bàn chân của người mắc đái tháo đường có thể tiến triển nhanh mà biểu hiện bên ngoài không tương xứng với mức độ thật.

Vì vậy bạn không thể dùng cảm giác đau để quyết định chuyện này có đáng lo hay không. Bạn dùng mắt và dùng tay.

Tin tốt là nhận ra sớm cùng với xử trí kịp thời có thể trì hoãn hoặc ngăn được hậu quả xấu. Đây là câu của chính hướng dẫn quốc tế. Việc bạn phát hiện sớm thật sự thay đổi được kết cục.

Hiểu đơn giản

Có hai nhóm thay đổi cần phân biệt.

Nhóm thứ nhất là những chỗ chưa hở da. Vết chai, cục chai, chỗ phồng rộp và vết nứt đều thuộc nhóm này. Hướng dẫn quốc tế xếp cục chai trước loét vào danh sách yếu tố làm bàn chân trở thành bàn chân nguy cơ. Chúng chưa phải vết loét, nhưng chúng báo trước rằng chỗ đó đang chịu áp lực quá mức.

Nhóm thứ hai là những dấu hiệu cần đi khám gấp. Bất kỳ vết loét hở nào, chỗ sưng không giải thích được, vùng da đỏ lên hay vùng da nóng hơn phần còn lại đều nằm trong nhóm này.

Có một tình huống rất dễ bị bỏ qua. Đó là khi bàn chân sưng, nóng và đỏ nhưng không hề có vết thương nào. Nhiều người nghĩ không có vết thương thì không sao. Hướng dẫn quốc tế nói khác. Ở người có tổn thương thần kinh, đây vẫn là tình huống cần được khám kỹ và xử trí gấp.

Cách kiểm tra nhiệt độ rất đơn giản. Bạn đặt mu bàn tay lên từng vùng của hai bàn chân rồi so sánh. Nếu một vùng nóng hơn hẳn chỗ tương ứng ở chân bên kia, hãy nói với nhân viên y tế.

Một tình huống thường gặp

Anh Kiên thấy mu bàn chân trái sưng lên từ hôm trước. Không đau, không có vết xước nào, cũng không nhớ va vào đâu. Anh nghĩ do đi bộ nhiều nên chờ vài hôm cho xẹp.

Đúng ra, sưng không rõ lý do là dấu hiệu cần được xem sớm, kể cả khi da còn nguyên vẹn và kể cả khi không đau.

Bạn có thể làm gì?

① Mỗi ngày nhìn và sờ cả hai bàn chân

Nhìn để tìm vết hở, vết đỏ, chỗ phồng rộp và vết nứt. Sờ bằng mu bàn tay để tìm chỗ nóng hơn hoặc chỗ sưng lên.

② So sánh hai bên

Hai bàn chân của cùng một người thường giống nhau. Sự khác biệt giữa hai bên là tín hiệu dễ nhận ra nhất.

③ Báo ngay khi thấy một trong các dấu hiệu ở thẻ cảnh báo bên dưới

Đừng chờ xem nó có tự đỡ hay không.

④ Không tự xử lý tổn thương ở bàn chân

Không tự gọt, không tự cắt lọc, không tự bóc da chai, không tự dùng thuốc bôi hay miếng dán làm mềm chai. Những việc này có thể làm tổn thương rộng thêm ngay tại chỗ khó lành nhất.

Điều nhiều người hay hiểu nhầm

"Vết loét nhỏ thì cứ theo dõi vài ngày rồi hãy báo."

Đây là quan niệm nguy hiểm nhất trong chủ đề bàn chân, vì nó nghe rất hợp lý.

Hướng dẫn quốc tế đặt bất kỳ vết loét hở nào vào nhóm phải được chuyển gấp, không phân biệt to hay nhỏ. Kích thước bề mặt không cho biết chuyện gì đang xảy ra bên dưới. Thời gian còn quan trọng theo một cách khác. Khi mạch máu nuôi bàn chân bị hẹp, chậm điều trị có thể dẫn tới mất thêm mô.

Điều này không có nghĩa là mỗi vết xước đều là cấp cứu. Nó có nghĩa là quyết định "chờ thêm" không nên do bạn tự đưa ra một mình. Hãy để nhân viên y tế nhìn rồi cùng bạn quyết định.

Khi nào cần đi khám ngay

  • Có vết hở, vết loét hoặc chỗ chảy dịch ở bàn chân, dù rất nhỏ.
  • Bàn chân hoặc một ngón chân sưng lên mà bạn không biết vì sao.
  • Một vùng da đỏ lên rõ hơn vùng xung quanh.
  • Sờ mu bàn tay thấy một vùng nóng hơn hẳn chỗ tương ứng ở chân bên kia.
  • Bàn chân sưng, nóng và đỏ dù bạn không nhìn thấy vết thương nào.
  • Có mùi hôi lạ, có mủ hoặc màu da chuyển sang tím hay đen.
  • Đi khám kể cả khi bạn không thấy đau. Không đau không có nghĩa là không có tổn thương.

Bạn thử nhớ lại

Kể ra bốn thay đổi ở bàn chân khiến bạn quyết định đi khám ngay chứ không chờ thêm.

Thử kể thành tiếng. Nếu bạn nhắc tới vết hở, sưng, đỏnóng, nghĩa là bạn đã nắm được bốn dấu hiệu chính.

Kiểm tra nhanh

Câu 1. Bàn chân sưng, nóng và đỏ nhưng không có vết thương nào. Bạn nên làm gì?

  • A. Chờ vài ngày xem có tự xẹp không
  • B. Ngâm chân nước ấm cho đỡ sưng
  • C. Liên hệ nhân viên y tế sớm, vì đây là tình huống cần được khám kỹ
  • D. Dán băng cá nhân lên vùng đỏ
Xem giải thích

Đáp án C. Hướng dẫn quốc tế nêu riêng tình huống bàn chân ấm, sưng và đỏ ở người có tổn thương thần kinh mà không có vết loét hở. Đây là tình huống cần được khám kỹ và xử trí gấp chứ không phải chờ.

Câu 2. Vết loét càng nhỏ thì càng ít nguy hiểm. Đúng hay sai?

Xem giải thích

Sai. Hướng dẫn quốc tế xếp bất kỳ vết loét hở nào vào nhóm cần chuyển gấp, không phân biệt kích thước. Nhiễm trùng ở bàn chân có thể tiến triển nhanh mà biểu hiện bên ngoài không tương xứng với mức độ thật.

Nguồn của bài này

  • Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần bệnh võng mạc, bệnh thần kinh và chăm sóc bàn chân.

Lưu ý

Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.

Bản in để phát cho người bệnh

Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.

Tải bản in

Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa