Đường huyết xuống thấp có những dấu hiệu gì?
Hạ đường huyết6 phút đọcBài 1 trong 6Có phần an toàn
Điều quan trọng nhất
Đường huyết xuống thấp thường báo trước bằng dấu hiệu của cơ thể như run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, tim đập nhanh, dễ cáu hoặc lú lẫn. Mốc cần bắt đầu xử trí là 3,9 mmol/L tức 70 mg/dL. Bạn không cần chờ tới lúc bất tỉnh mới coi đó là hạ đường huyết.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Đường huyết xuống thấp có thể diễn ra nhanh. Càng xuống thấp thì đầu óc càng khó nghĩ rõ ràng, nên việc tự xử trí càng khó. Nhận ra sớm là cách giữ cho tình huống vẫn nằm trong tầm tay của bạn.
Nhiều người chỉ gọi là hạ đường huyết khi đã ngất. Thực tế phần lớn các lần hạ đường huyết nhẹ hơn thế nhiều. Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society) mô tả mức nhẹ chính là lúc người bệnh cần ăn thêm chất bột đường để ngăn tình trạng nặng lên. Đó là lúc hành động, không phải lúc ngồi chờ xem sao.
Còn một điều nữa. Không phải ai cũng có đủ các dấu hiệu. Có người gần như không thấy dấu hiệu nào. Vì vậy bài này nói cả về những kiểu báo động dễ bị bỏ sót.
Hiểu đơn giản
Khi đường trong máu tụt xuống, cơ thể phát tín hiệu báo động. Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) nêu những dấu hiệu thường gặp sau đây.
- Run tay hoặc run người
- Vã mồ hôi
- Tim đập nhanh
- Đói cồn cào
- Dễ cáu hoặc bồn chồn
- Lú lẫn, khó tập trung
Danh sách này chưa phải là tất cả. Mỗi người có kiểu báo động riêng. Bạn là người hiểu kiểu của mình rõ nhất.
Có hai tình huống rất dễ bị bỏ sót. Thứ nhất, cơn hạ đường huyết nặng thường xảy ra vào ban đêm lúc bạn đang ngủ. Thứ hai, ở người đã giảm khả năng cảm nhận, lú lẫn có thể là dấu hiệu xuất hiện đầu tiên chứ không phải run tay hay vã mồ hôi.
Con số giúp bạn chắc hơn cảm giác. Khi đo được 3,9 mmol/L (70 mg/dL) hoặc thấp hơn, đó là mốc cần xử trí ngay, kể cả khi bạn thấy trong người vẫn bình thường.
Một tình huống thường gặp
Bác Tâm 62 tuổi, đang dùng insulin. Chiều nay bác thấy hơi run tay và bồn chồn, nghĩ là do đói nên định chờ tới bữa tối. Nửa giờ sau bác vã mồ hôi và khó tập trung.
Nếu bác đo đường huyết ngay lúc mới thấy run tay, bác đã biết mình cần xử trí sớm hơn. Ý nghĩ "chắc là do đói thôi" là chỗ nhiều người mất thời gian nhất.
Bạn có thể làm gì?
① Nhận ra kiểu báo động của riêng bạn
Thử nhớ lại vài lần gần đây bạn thấy khó chịu bất thường. Ghi ra hai hoặc ba dấu hiệu xuất hiện sớm nhất với bạn rồi nói lại cho người sống cùng biết.
② Đo đường huyết khi nghi ngờ
Nếu bạn có máy đo, hãy đo ngay khi thấy dấu hiệu. Nếu bạn dùng máy đo liên tục mà cảm giác không khớp với số trên máy, hãy đo lại bằng máy chích đầu ngón tay.
③ Xử trí ngay ở mốc 3,9 mmol/L (70 mg/dL)
Ăn hoặc uống khoảng 15 gam chất bột đường hấp thu nhanh, chờ 15 phút rồi đo lại, lặp lại nếu vẫn còn thấp. Không dùng đồ nhiều mỡ hoặc nhiều đạm để xử trí ban đầu, vì chất béo làm chậm và kéo dài đáp ứng đường huyết, còn chất đạm có thể làm cơ thể tiết thêm insulin.
④ Kể lại với nhóm chăm sóc của bạn
Mỗi lần đường huyết xuống thấp đều là thông tin có ích. Bạn là thành viên quan trọng nhất của nhóm chăm sóc. Những gì bạn kể lại giúp mọi người điều chỉnh kế hoạch cho an toàn hơn.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Chỉ khi bất tỉnh mới được coi là hạ đường huyết."
Bất tỉnh là mức nặng nhất, nhưng nó không phải là điểm khởi đầu.
Các hội chuyên ngành mô tả hạ đường huyết theo nhiều mức khác nhau. Mức nhẹ đã là lúc cần ăn thêm chất bột đường để ngăn tình trạng nặng lên. Mức nặng là khi người bệnh cần người khác hỗ trợ mới xử trí được, dù người đó còn tỉnh hay không.
Cách hiểu "chưa ngất thì chưa sao" khiến việc xử trí bị chậm lại. Trì hoãn xử trí chính là vấn đề đứng đầu danh sách trong các chương trình giáo dục về hạ đường huyết.
Điều này cũng không có nghĩa là mọi cảm giác mệt đều là hạ đường huyết. Cách chắc chắn hơn cả là đo đường huyết khi nghi ngờ, thay vì đoán theo cảm giác.
Khi nào cần gọi trợ giúp ngay
- Người bệnh lơ mơ, gọi không tỉnh, lên cơn co giật hoặc bất tỉnh. Gọi cấp cứu ngay.
- Người bệnh không nuốt được hoặc không tự ăn uống được. Lúc đó không cho ăn hay uống bất cứ thứ gì qua miệng vì có thể gây sặc. Gọi cấp cứu ngay.
- Tuyệt đối không tiêm insulin cho người đang hạ đường huyết.
- Bạn thấy dấu hiệu hạ đường huyết mà quanh mình không có gì để xử trí. Hãy nhờ người bên cạnh giúp ngay.
Bạn thử nhớ lại
Nếu người thân hỏi "Làm sao biết đường huyết của bác đang xuống thấp?", bạn sẽ trả lời thế nào?
Thử nói thành tiếng bằng từ của bạn. Nếu bạn nêu được hai dấu hiệu sớm của chính mình và nhắc tới mốc 3,9 mmol/L (70 mg/dL), nghĩa là bạn đã nắm được ý chính.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Nhóm dấu hiệu nào sau đây thường gặp khi đường huyết xuống thấp?
- A. Đau nhức khớp gối và cứng khớp buổi sáng
- B. Run tay, vã mồ hôi, tim đập nhanh và đói cồn cào
- C. Ho khan kéo dài và khàn tiếng
- D. Ngứa da vào buổi tối
Xem giải thích
Đáp án B. Đây là những dấu hiệu báo động thường gặp khi đường trong máu tụt xuống. Các nhóm dấu hiệu còn lại thuộc về những vấn đề sức khỏe khác. Cần nhớ thêm rằng lú lẫn và khó tập trung cũng có thể là dấu hiệu của hạ đường huyết.
Câu 2. Chỉ khi một người bất tỉnh thì mới được coi là hạ đường huyết. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Bất tỉnh là mức nặng nhất. Hạ đường huyết bắt đầu sớm hơn thế nhiều. Mốc cần xử trí là 3,9 mmol/L (70 mg/dL). Chờ tới lúc bất tỉnh mới xử trí là chờ quá muộn.
Nguồn của bài này
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
- Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society). Hướng dẫn thực hành lâm sàng về quản lý người bệnh đái tháo đường có nguy cơ cao hạ đường huyết. Năm 2023.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý bệnh đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inNội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa