Vì sao đường huyết của tôi lại xuống thấp?
Hạ đường huyết6 phút đọcBài 2 trong 6Có phần an toàn
Điều quan trọng nhất
Đường huyết xuống thấp thường có lý do tìm được. Hay gặp nhất là bỏ bữa hoặc ăn muộn, vận động nhiều hơn thường lệ, uống rượu bia và một số thuốc điều trị đái tháo đường. Biết lý do của riêng mình giúp bạn phòng lần sau, thay vì chỉ xử trí lần này.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Hạ đường huyết hiếm khi tự nhiên mà đến. Phía sau mỗi lần thường có một việc rất đời thường như bữa trưa bị lùi lại, buổi đi bộ dài hơn mọi khi, hay một bữa có rượu.
Khi bạn nhận ra được kiểu lặp lại của mình, bạn có thể bàn với nhân viên y tế để chỉnh kế hoạch cho phù hợp. Bạn không phải tự đoán, cũng không phải tự đổi thuốc.
Có một điểm nữa cần nói rõ. Đây không phải chuyện lỗi của bạn. Nhiều yếu tố cùng góp phần. Một số yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của bất kỳ ai.
Hiểu đơn giản
Đường huyết xuống thấp khi lượng đường vào máu ít hơn lượng đường bị dùng đi hoặc bị đẩy vào tế bào. Sau đây là những tình huống hay gặp.
- Bỏ bữa hoặc ăn muộn hơn thường lệ. Thuốc vẫn làm việc trong khi thức ăn chưa tới.
- Vận động nhiều hơn bình thường. Cơ bắp dùng nhiều đường hơn, kể cả sau khi bạn đã nghỉ.
- Uống rượu bia. Rượu bia có thể làm đường huyết xuống thấp.
- Một số thuốc điều trị đái tháo đường. Insulin và hai nhóm thuốc viên làm cơ thể tiết thêm insulin là nhóm sulfonylurea cùng nhóm meglitinide.
- Đang ốm. Bệnh cấp có thể làm đường huyết dao động theo cả hai chiều.
- Nhịn ăn vì lý do tôn giáo hoặc văn hóa. Nếu không chuẩn bị trước, nguy cơ tăng lên.
Một số tình trạng sức khỏe cũng làm nguy cơ cao hơn, chẳng hạn suy thận hoặc suy gan. Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society) còn kể thêm tuổi cao, giờ ăn thất thường và tiền sử từng hạ đường huyết nặng.
Còn một điều ít người biết. Một số kháng sinh thường dùng có thể làm tăng tác dụng của nhóm sulfonylurea và dẫn tới hạ đường huyết. Vì vậy mỗi khi được kê thuốc mới, bạn nên nói rõ mình đang dùng thuốc gì.
Một tình huống thường gặp
Cô Bình 55 tuổi, đang dùng một thuốc viên nhóm sulfonylurea. Sáng nay cô đi chợ xa hơn mọi khi rồi về muộn nên ăn trưa trễ. Giữa đường cô thấy run tay và vã mồ hôi.
Ở đây có hai lý do cùng lúc là vận động nhiều hơn và bữa ăn bị lùi lại. Khi kể lại cho nhân viên y tế, cô có thêm thông tin để cùng bàn cách phòng cho lần sau.
Bạn có thể làm gì?
① Biết thuốc của mình có thể gây hạ đường huyết hay không
Hãy hỏi nhân viên y tế "Thuốc của tôi có thể làm đường huyết xuống thấp không?". Câu trả lời quyết định bạn cần chuẩn bị tới mức nào. Bạn không tự đổi thuốc theo bài viết này.
② Nói rõ danh sách thuốc mỗi khi được kê thêm
Điều này quan trọng nhất khi bạn được kê kháng sinh, vì một số loại có thể làm tăng tác dụng của thuốc hạ đường huyết dạng viên.
③ Chuẩn bị trước cho bữa muộn, buổi vận động và ngày ốm
Mang theo sẵn thứ chứa khoảng 15 gam chất bột đường hấp thu nhanh. Khi đo được 3,9 mmol/L (70 mg/dL) hoặc thấp hơn thì xử trí ngay. Không dùng đồ nhiều mỡ hoặc nhiều đạm để xử trí ban đầu, vì chất béo làm chậm và kéo dài đáp ứng đường huyết, còn chất đạm có thể làm cơ thể tiết thêm insulin.
④ Bàn trước nếu bạn định nhịn ăn
Nhịn ăn vì lý do tôn giáo hoặc văn hóa có thể làm tăng nguy cơ nếu không được chuẩn bị. Nhân viên y tế có thể cùng bạn lên kế hoạch tôn trọng thói quen của bạn mà vẫn an toàn.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Tôi không tiêm insulin nên không thể bị hạ đường huyết."
Insulin là nguyên nhân hay gặp nhất, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất.
Hai nhóm thuốc viên làm cơ thể tiết thêm insulin là nhóm sulfonylurea và nhóm meglitinide cũng có thể gây hạ đường huyết. Rất nhiều người đang dùng thuốc viên mà chưa biết điều này.
Ở chiều ngược lại, cũng không nên nghĩ rằng mọi thuốc điều trị đái tháo đường đều gây hạ đường huyết. Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) ghi nhận hạ đường huyết có ý nghĩa là hiếm gặp ở các nhóm thuốc còn lại.
Cách chắc chắn nhất là hỏi thẳng người kê đơn xem thuốc của bạn thuộc nhóm nào.
Khi nào cần gọi trợ giúp ngay
- Người bệnh lơ mơ, gọi không tỉnh, lên cơn co giật hoặc bất tỉnh. Gọi cấp cứu ngay.
- Người bệnh không nuốt được hoặc không tự ăn uống được. Lúc đó không cho ăn hay uống bất cứ thứ gì qua miệng vì có thể gây sặc. Gọi cấp cứu ngay.
- Tuyệt đối không tiêm insulin cho người đang hạ đường huyết.
- Đường huyết vẫn tiếp tục xuống thấp sau khi bạn đã xử trí. Hãy tìm trợ giúp y tế thay vì tự xoay xở tiếp.
Bạn thử nhớ lại
Hãy nghĩ về lần gần nhất bạn thấy đường huyết xuống thấp. Hôm đó có gì khác so với ngày thường?
Nếu bạn kể được hai việc như bữa ăn bị lùi, đi bộ lâu hơn, có uống rượu bia hay vừa được kê thuốc mới, bạn đang có đúng loại thông tin mà nhân viên y tế cần nghe.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Nhóm tình huống nào sau đây hay làm đường huyết xuống thấp nhất?
- A. Ăn muộn hoặc bỏ bữa, vận động nhiều hơn thường lệ và uống rượu bia
- B. Uống nhiều nước lọc trong ngày
- C. Ngồi làm việc trong phòng lạnh
- D. Ăn thêm rau xanh trong bữa tối
Xem giải thích
Đáp án A. Đây là những tình huống được nêu trong tài liệu hướng dẫn. Điểm chung của chúng là lượng đường vào máu ít đi trong khi thuốc vẫn đang làm việc hoặc cơ thể đang dùng nhiều đường hơn.
Câu 2. Người chỉ uống thuốc viên thì không thể bị hạ đường huyết. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Hai nhóm thuốc viên làm cơ thể tiết thêm insulin là nhóm sulfonylurea và nhóm meglitinide cũng có thể gây hạ đường huyết. Hãy hỏi người kê đơn xem thuốc của bạn thuộc nhóm nào.
Nguồn của bài này
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
- Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society). Hướng dẫn thực hành lâm sàng về quản lý người bệnh đái tháo đường có nguy cơ cao hạ đường huyết. Năm 2023.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Kiểm soát đường huyết. Rà soát ngày 15 tháng 5 năm 2024.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý bệnh đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoĐường huyết xuống thấp mà vẫn tỉnh, làm gì trước tiên?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa