Glucagon là gì và người nhà cần biết gì?
Hạ đường huyết6 phút đọcBài 5 trong 6Có phần an toàn
Điều quan trọng nhất
Glucagon là thuốc dùng khi hạ đường huyết nặng, lúc người bệnh không thể hoặc không chịu ăn uống qua miệng. Việc kê thuốc là của bác sĩ. Nếu bạn được kê, người trong nhà cần biết chỗ để thuốc, biết khi nào dùng và biết cách dùng, trước khi có chuyện xảy ra.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Có một chi tiết trong tài liệu của Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society) đáng để bạn dừng lại đọc kỹ. Trên thực tế, người tiêm glucagon thường là người nhà chưa được đào tạo, vào ban đêm, trong lúc đang rất hoảng.
Điều đó nói lên một việc. Mọi thứ cần được chuẩn bị từ trước, lúc mọi người còn bình tĩnh. Không ai học cách dùng một thứ thuốc ngay giữa lúc người thân của mình đang lơ mơ.
Bài này không hướng dẫn kỹ thuật dùng thuốc. Mỗi sản phẩm có cách dùng riêng in kèm. Người hướng dẫn phải là nhân viên y tế.
Hiểu đơn giản
Glucagon được dùng cho người hạ đường huyết mà không thể hoặc không chịu ăn uống chất bột đường qua miệng.
Đây không phải cách xử trí cho những lần hạ đường huyết nhẹ mà bạn còn tự làm được. Với những lần đó, cách xử trí là ăn hoặc uống khoảng 15 gam chất bột đường hấp thu nhanh khi đo được 3,9 mmol/L (70 mg/dL) hoặc thấp hơn, chờ 15 phút rồi đo lại. Không dùng đồ nhiều mỡ hoặc nhiều đạm cho bước này, vì chất béo làm chậm và kéo dài đáp ứng đường huyết, còn chất đạm có thể làm cơ thể tiết thêm insulin.
Một điều nhiều người không biết. Tài liệu của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) nêu rõ rằng một người không cần là nhân viên y tế mới dùng được glucagon an toàn.
Có nhiều dạng glucagon khác nhau, gồm dạng bột phải pha trước khi tiêm, dạng xịt mũi và dạng bơm tiêm hoặc bút tiêm nạp sẵn. ADA nêu rằng dạng không phải pha được ưu tiên hơn. Endocrine Society cũng khuyên dùng dạng không phải pha cho người bệnh ngoại trú, tuy chính nhóm soạn thảo ghi nhận bằng chứng cho khuyến cáo này còn ở mức rất thấp.
Việc chọn loại nào và kê hay không kê là quyết định của bác sĩ. Chúng tôi cũng chưa xác minh được các dạng này có sẵn tới đâu ở Việt Nam, nên câu hỏi đầu tiên nên đặt cho nhân viên y tế đang theo dõi bạn.
Một tình huống thường gặp
Nhà anh Khánh có sẵn glucagon do bác sĩ kê. Anh dán một tờ giấy nhỏ lên cánh tủ ghi chỗ để thuốc, rồi nhờ nhân viên y tế hướng dẫn cho vợ anh ngay tại phòng khám.
Vài tháng sau, vợ anh dùng tới. Điều giúp chị làm được không phải trí nhớ tốt, mà là việc cả nhà đã bàn trước khi mọi chuyện còn yên ổn.
Bạn có thể làm gì?
① Hỏi xem bạn có thuộc nhóm nên được kê glucagon không
Tài liệu quốc tế nêu nhóm nên được kê gồm người đang dùng insulin và người có nguy cơ cao hạ đường huyết. Endocrine Society nêu thêm người dùng thuốc viên kích thích tiết insulin. Hãy hỏi thẳng nhân viên y tế xem điều này có phù hợp và có sẵn cho bạn không.
② Nếu bạn được kê, hãy tổ chức lại thông tin trong nhà
Người thân, người cùng phòng, đồng nghiệp hoặc thầy cô cần biết chỗ để thuốc. Họ cũng cần được hướng dẫn khi nào dùng và cách dùng, theo đúng tờ hướng dẫn in kèm sản phẩm.
③ Kiểm tra hạn dùng và cách bảo quản
Cần thay sản phẩm khi hết hạn và bảo quản theo đúng hướng dẫn riêng của từng loại. Hãy chọn một mốc dễ nhớ trong năm để kiểm tra lại.
④ Nhớ hai việc tuyệt đối không làm
Không cho ăn hay uống bất cứ thứ gì qua miệng khi người bệnh không tỉnh. Tuyệt đối không tiêm insulin cho người đang hạ đường huyết.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Thuốc tiêm thì phải để nhân viên y tế làm, người nhà không dùng được."
Với glucagon, tài liệu hướng dẫn nói ngược lại.
Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ ghi rõ rằng một người không cần là nhân viên y tế mới dùng được glucagon an toàn. Endocrine Society thì nêu rằng người thân, bạn cùng phòng, đồng nghiệp, thầy cô và huấn luyện viên đều cần được hướng dẫn khi nào và cách dùng.
Nhưng có hai ranh giới không được vượt. Việc kê đơn và chọn loại thuốc vẫn là của bác sĩ. Việc hướng dẫn thao tác cũng phải do nhân viên y tế làm chứ không học qua bài viết.
Ở chiều ngược lại, có glucagon trong nhà không có nghĩa là không cần gọi cấp cứu nữa. Người lơ mơ hoặc không tự ăn uống được vẫn cần được gọi cấp cứu ngay.
Khi nào cần gọi trợ giúp ngay
- Người bệnh lơ mơ, gọi không tỉnh, lên cơn co giật hoặc bất tỉnh. Gọi cấp cứu ngay, kể cả khi trong nhà có sẵn glucagon.
- Người bệnh không nuốt được hoặc không tự ăn uống được. Lúc đó không cho ăn hay uống bất cứ thứ gì qua miệng vì có thể gây sặc.
- Tuyệt đối không tiêm insulin cho người đang hạ đường huyết.
- Bạn không chắc mình đang cầm đúng thứ thuốc hoặc không nhớ cách dùng. Hãy gọi cấp cứu ngay thay vì loay hoay tìm hiểu.
Bạn thử nhớ lại
Nếu bạn được kê glucagon, hãy thử hỏi người sống cùng ba câu. Thuốc để ở đâu? Khi nào thì dùng? Ai đã hướng dẫn cách dùng cho anh hoặc chị?
Nếu có câu nào chưa trả lời được, đó chính là việc cần làm trong lần khám tới. Đây là loại chuẩn bị chỉ có giá trị khi làm trước.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Glucagon được dùng trong tình huống nào?
- A. Khi người bệnh hạ đường huyết mà không thể hoặc không chịu ăn uống qua miệng
- B. Khi đường huyết lên cao sau bữa ăn
- C. Khi người bệnh thấy hơi đói giữa buổi sáng
- D. Khi người bệnh quên uống thuốc một hôm
Xem giải thích
Đáp án A. Đây là chỉ định được nêu trong tài liệu hướng dẫn. Những lần hạ đường huyết nhẹ mà người bệnh còn tự ăn uống được thì xử trí bằng chất bột đường hấp thu nhanh, không phải bằng glucagon.
Câu 2. Người nhà không được phép dùng glucagon vì đó là việc của nhân viên y tế. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Tài liệu hướng dẫn nêu rõ một người không cần là nhân viên y tế mới dùng được glucagon an toàn. Người thân cần được hướng dẫn khi nào cùng cách dùng. Việc kê đơn và việc hướng dẫn thao tác thì vẫn thuộc về nhân viên y tế.
Nguồn của bài này
- Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society). Hướng dẫn thực hành lâm sàng về quản lý người bệnh đái tháo đường có nguy cơ cao hạ đường huyết. Năm 2023.
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý bệnh đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoHạ đường huyết lặp lại nhiều lần thì có sao không?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa