Khi nào người bị hạ đường huyết cần người khác giúp?

Hạ đường huyết6 phút đọcBài 4 trong 6Có phần an toàn

Điều quan trọng nhất

Có một ranh giới cần nhớ. Người còn tỉnh và tự nuốt được thì có thể tự xử trí. Người lơ mơ, không tỉnh hoặc không tự ăn uống được thì không cho ăn uống bất cứ thứ gì qua miệng. Lúc đó hãy gọi cấp cứu ngay, vì đây là tình huống đe dọa tính mạng.

Vì sao điều này quan trọng với bạn?

Mức hạ đường huyết nặng được các hội chuyên ngành mô tả bằng một tiêu chí rất đời thường. Đó là khi người bệnh cần người khác hỗ trợ mới xử trí được, bất kể con số đo ra là bao nhiêu.

Cách mô tả này có lý do. Ở mức đó, người bệnh có thể vẫn mở mắt và vẫn nói được, nhưng không còn tự lấy đồ ăn hay tự làm theo hướng dẫn. Người bên cạnh mới là người quyết định điều gì xảy ra tiếp theo.

Bài này viết cho cả người bệnh và người sống cùng. Nếu bạn là người bệnh, hãy đọc rồi kể lại cho người trong nhà nghe khi bạn còn khỏe.

Hiểu đơn giản

Có ba mức độ trong cách người nhà cần phản ứng.

  • Người bệnh còn tỉnh, tự nuốt được. Bạn giúp họ xử trí như bình thường và ở lại bên cạnh.
  • Người bệnh còn tỉnh nhưng lẫn lộn, không làm theo được. Đây đã là mức cần hỗ trợ. Hãy gọi trợ giúp y tế.
  • Người bệnh lơ mơ, không tỉnh, co giật hoặc không tự ăn uống được. Không cho ăn uống qua miệng. Gọi cấp cứu ngay.

Vì sao không cho ăn uống khi người bệnh không tỉnh? Tài liệu hướng dẫn nêu rõ chỉ được cho người còn tỉnh dùng đường uống. Người không tỉnh có thể bị sặc vào phổi.

Hạ đường huyết nặng có thể tiến triển tới mất ý thức, co giật, hôn mê hoặc tử vong. Đó là lý do việc gọi cấp cứu không nên chờ thêm.

Một điểm dễ bỏ sót. Nếu người bệnh dùng máy đo đường huyết liên tục mà biểu hiện không khớp với số trên máy, hãy đo lại bằng máy chích đầu ngón tay. Hãy tin vào biểu hiện của người bệnh chứ đừng chỉ tin con số.

Một tình huống thường gặp

Nửa đêm, chị Hạnh thấy chồng vã mồ hôi, nói lẫn lộn và không cầm nổi ly nước. Anh vẫn mở mắt nhưng không làm theo lời chị.

Đây đã là lúc cần người khác hỗ trợ. Chị không cố ép chồng uống nước đường mà gọi cấp cứu ngay. Cơn hạ đường huyết nặng hay xảy ra vào ban đêm, nên người nhà cần biết trước phải làm gì.

Bạn có thể làm gì?

① Thống nhất trước với người trong nhà

Khi bạn còn khỏe, hãy nói cho người sống cùng biết dấu hiệu của bạn và chỗ bạn để sẵn đồ xử trí. Người trong nhà cần biết trước, chứ không phải tìm hiểu lúc đang hoảng.

② Nếu người bệnh còn tỉnh và tự nuốt được

Khi đo được 3,9 mmol/L (70 mg/dL) hoặc thấp hơn, hãy giúp họ dùng khoảng 15 gam chất bột đường hấp thu nhanh, chờ 15 phút rồi đo lại. Không dùng đồ nhiều mỡ hoặc nhiều đạm cho bước này, vì chất béo làm chậm và kéo dài đáp ứng đường huyết, còn chất đạm có thể làm cơ thể tiết thêm insulin.

③ Nếu người bệnh không tỉnh hoặc không tự ăn uống được

Không cho ăn hay uống bất cứ thứ gì. Gọi cấp cứu ngay. Hãy ở lại bên cạnh người bệnh cho tới khi có người tới giúp.

④ Hỏi trước về thuốc tiêm cấp cứu tên là glucagon

Hãy hỏi nhân viên y tế ba điều. Trường hợp của bạn có phù hợp để được kê glucagon hay không. Thuốc này có sẵn ở nơi bạn khám hay không. Người nhà nên được hướng dẫn thế nào. Đây là quyết định của người kê đơn.

Điều nhiều người hay hiểu nhầm

"Cứ đổ nước đường vào miệng là an toàn, còn hơn không làm gì."

Ý định thì tốt, nhưng việc này có thể gây hại.

Tài liệu hướng dẫn chỉ cho phép dùng đường uống ở người còn tỉnh. Người lơ mơ hoặc không tỉnh có thể sặc. Chất lỏng có thể vào phổi.

Ở chiều ngược lại, cũng không nên nghĩ rằng người nhà không làm được gì cả. Người nhà làm được ba việc rất quan trọng. Nhận ra tình huống, gọi cấp cứu ngay và ở lại bên cạnh người bệnh.

Còn một việc tuyệt đối không được làm. Không tiêm insulin cho người đang hạ đường huyết, kể cả khi trong nhà có sẵn bút tiêm.

Khi nào cần gọi trợ giúp ngay

  • Người bệnh lơ mơ, gọi không tỉnh, lên cơn co giật hoặc bất tỉnh. Gọi cấp cứu ngay.
  • Người bệnh không nuốt được hoặc không tự ăn uống được. Lúc đó không cho ăn hay uống bất cứ thứ gì qua miệng vì có thể gây sặc. Gọi cấp cứu ngay.
  • Người bệnh còn tỉnh nhưng lẫn lộn tới mức không làm theo được lời bạn. Đây đã là mức cần trợ giúp.
  • Tuyệt đối không tiêm insulin cho người đang hạ đường huyết.

Bạn thử nhớ lại

Hãy hỏi người sống cùng bạn một câu. Nếu thấy tôi lơ mơ và không tự uống được, anh hoặc chị sẽ làm gì đầu tiên?

Câu trả lời đúng cần có hai ý. Không cho ăn uống qua miệng. Gọi cấp cứu ngay. Nếu người nhà chưa trả lời được như vậy, đây là lúc nên cùng nhau đọc lại phần cảnh báo của bài.

Kiểm tra nhanh

Câu 1. Người thân của bạn lơ mơ, gọi chỉ ậm ừ và không tự cầm được ly nước. Việc nên làm là gì?

  • A. Đổ nước đường vào miệng cho nhanh lên đường huyết
  • B. Không cho ăn uống qua miệng và gọi cấp cứu ngay
  • C. Chờ thêm một lúc xem có tỉnh lại không
  • D. Tiêm cho người bệnh một mũi insulin
Xem giải thích

Đáp án B. Tài liệu hướng dẫn chỉ cho phép dùng đường uống ở người còn tỉnh. Tài liệu cũng yêu cầu gọi cấp cứu cho người lơ mơ hoặc không tự dùng được. Chờ đợi làm mất thời gian quý giá. Tiêm insulin cho người đang hạ đường huyết là việc tuyệt đối không được làm.

Câu 2. Chỉ khi người bệnh đã bất tỉnh thì mới cần người khác hỗ trợ. Đúng hay sai?

Xem giải thích

Sai. Mức nặng được mô tả là khi người bệnh cần người khác hỗ trợ mới xử trí được, bất kể con số đo ra là bao nhiêu. Người còn mở mắt nhưng lẫn lộn và không làm theo được đã thuộc mức này.

Nguồn của bài này

  • Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
  • Hội Nội tiết Hoa Kỳ (Endocrine Society). Hướng dẫn thực hành lâm sàng về quản lý người bệnh đái tháo đường có nguy cơ cao hạ đường huyết. Năm 2023.
  • Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý bệnh đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.

Lưu ý

Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.

Bản in để phát cho người bệnh

Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.

Tải bản in

Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa