HbA1c khác gì với máy đo đường huyết tại nhà?
Hiểu bệnh5 phút đọcBài 5 trong 6
Điều quan trọng nhất
HbA1c là xét nghiệm ước tính mức đường huyết trung bình trong khoảng ba tháng gần đây. Máy đo tại nhà cho biết đường huyết ngay lúc đó. Hai thứ trả lời hai câu hỏi khác nhau, nên hai con số không cần phải khớp nhau.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Nhiều người đo tại nhà thấy các con số đều đẹp, rồi ngạc nhiên khi kết quả HbA1c lại cao hơn mong đợi. Ngược lại cũng có người có vài lần đo cao nhưng HbA1c vẫn ở mức chấp nhận được.
Không có gì mâu thuẫn ở đây. Máy đo tại nhà cho bạn từng điểm. HbA1c cho bạn đường trung bình đi qua rất nhiều điểm, kể cả những điểm bạn không đo. Hiểu điều này giúp bạn dùng đúng cả hai công cụ thay vì nghi ngờ chúng.
Hiểu đơn giản
Hãy hình dung việc theo dõi chi tiêu. Máy đo tại nhà giống như xem số dư ví ngay lúc này. HbA1c giống như xem bảng tổng kết chi tiêu ba tháng.
Bảng tổng kết ba tháng không thể trùng với số dư ví lúc 8 giờ sáng nay, nhưng nó cho bạn một bức tranh mà số dư hôm nay không thể nói được.
Về mặt cơ thể, đường trong máu gắn một phần vào hemoglobin là chất mang oxy trong hồng cầu. Đường huyết càng cao và càng kéo dài thì tỷ lệ gắn càng nhiều. Vì hồng cầu sống khoảng vài tháng, tỷ lệ này phản ánh một khoảng thời gian dài chứ không phải một buổi sáng.
Hướng dẫn của Bộ Y tế cũng mô tả HbA1c là giá trị đường huyết trung bình trong ba tháng.
Có một điểm nữa nên biết. HbA1c không phải lúc nào cũng phản ánh đúng. Một số tình trạng có thể làm kết quả lệch, ví dụ thiếu máu, một số biến thể của hemoglobin, bệnh thận, bệnh gan và thời kỳ mang thai. Nếu bạn có một trong những tình trạng này, nhân viên y tế sẽ cân nhắc thêm cách theo dõi khác.
Một tình huống thường gặp
Cô Mai đo đường huyết mỗi sáng khi chưa ăn và thấy các con số khá ổn định. Khi làm HbA1c, kết quả lại cao hơn cô nghĩ.
Lý do có thể rất đơn giản. Cô chỉ đo vào buổi sáng lúc đói. Những khoảng thời gian sau bữa ăn trong ngày vốn chiếm phần lớn thời gian thức, nhưng lại không có con số nào. HbA1c thì tính cả những khoảng đó.
Bạn có thể làm gì?
① Dùng cả hai, đừng chọn một
Máy đo tại nhà giúp bạn thấy điều gì đang xảy ra hôm nay. HbA1c giúp bạn và nhân viên y tế thấy xu hướng vài tháng. Hai công cụ bổ sung cho nhau.
② Hỏi mục tiêu HbA1c của riêng bạn
Với nhiều người trưởng thành, mục tiêu thường được đặt dưới 7%. Nhưng Hướng dẫn của Bộ Y tế nêu rõ mục tiêu có thể thấp hơn hoặc cao hơn tùy từng người, phụ thuộc tuổi, bệnh kèm theo và hoàn cảnh cụ thể. Hãy hỏi con số phù hợp với bạn thay vì lấy con số của người khác.
③ Nói với nhân viên y tế nếu bạn có bệnh về máu, thận hoặc gan, hoặc đang mang thai
Đây là những tình huống kết quả HbA1c có thể không phản ánh đúng và nhân viên y tế cần biết để chọn cách theo dõi phù hợp.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"HbA1c cũng là một lần đo đường huyết, giống như đo bằng máy tại nhà."
Không phải vậy. Đây là hai loại thông tin khác nhau về bản chất.
Máy đo tại nhà đo lượng đường đang có trong máu ngay tại thời điểm chích. Con số này thay đổi trong ngày theo bữa ăn, vận động và nhiều yếu tố khác.
HbA1c ước tính mức trung bình của khoảng ba tháng. Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ giải thích rằng con số trung bình này sẽ không khớp với các kết quả đo hằng ngày, chính vì nó là một trung bình dài hạn chứ không phải mức đường huyết tại một thời điểm.
Vì vậy, khi hai con số không giống nhau, đó không phải dấu hiệu máy đo hỏng hay xét nghiệm sai. Đó là điều bình thường.
Bạn thử nhớ lại
Nếu phải giải thích cho người nhà bằng một hình ảnh đời thường, bạn sẽ ví HbA1c và máy đo tại nhà giống hai thứ gì?
Miễn là hình ảnh của bạn thể hiện được một bên là tổng kết dài hạn, một bên là con số tại chỗ, bạn đã hiểu đúng.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. HbA1c cho biết điều gì?
- A. Đường huyết ngay tại thời điểm lấy máu
- B. Mức đường huyết trung bình trong khoảng ba tháng gần đây
- C. Lượng đường đã ăn trong tuần qua
- D. Khả năng tụy còn tiết được insulin
Xem giải thích
Đáp án B. HbA1c ước tính mức đường huyết trung bình của khoảng ba tháng gần đây, dựa trên tỷ lệ đường gắn vào hemoglobin trong hồng cầu. Đây là lý do nó không trùng với kết quả đo tại nhà ở một thời điểm cụ thể.
Câu 2. Nếu HbA1c không khớp với các kết quả đo tại nhà thì chắc chắn một trong hai đã sai. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Hai chỉ số đo hai thứ khác nhau nên không cần khớp nhau. Máy đo tại nhà cho con số tại một thời điểm, còn HbA1c là trung bình dài hạn tính cả những khoảng thời gian bạn không đo.
Nguồn đã được kiểm tra
- Bộ Y tế Việt Nam (Cục Quản lý Khám, chữa bệnh). Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2. Ban hành năm 2020, sửa đổi năm 2021.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Xét nghiệm HbA1c và đái tháo đường. Rà soát tháng 4 năm 2018.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Quản lý đường huyết. Rà soát ngày 15 tháng 5 năm 2024.
Bài này được rà soát ngày 15 tháng 8 năm 2026. Lần rà soát tiếp theo vào tháng 8 năm 2027.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inNội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa