Có thể phòng ngừa đái tháo đường không?

Nguy cơ và tầm soát5 phút đọcBài 4 trong 6

Điều quan trọng nhất

Câu trả lời khác nhau cho hai thể bệnh. Với đái tháo đường típ 1, hiện chưa có cách phòng ngừa nào được chứng minh. Với típ 2, nguy cơ có thể giảm được bằng lối sống lành mạnh và quản lý các yếu tố nguy cơ.

Vì sao điều này quan trọng với bạn?

Câu hỏi "phòng được không" thường nhận hai kiểu trả lời sai lệch ngoài đời. Một kiểu quá bi quan, cho rằng "đã có gen thì kiểu gì cũng bị". Một kiểu quá lạc quan, cho rằng "chỉ cần kiêng ngọt là chắc chắn không bao giờ mắc".

Cả hai đều không đúng và cả hai đều dẫn tới hành động sai. Kiểu thứ nhất khiến người ta buông xuôi. Kiểu thứ hai dẫn tới thất vọng và mất niềm tin khi bệnh vẫn xuất hiện.

Sự thật nằm ở giữa và nó khác nhau tùy thể bệnh.

Hiểu đơn giản

Với đái tháo đường típ 1, Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận rằng nguyên nhân và cách phòng ngừa hiện vẫn chưa được biết. Không có chế độ ăn, bài tập hay sản phẩm nào được chứng minh là ngăn được thể bệnh này.

Điều này có một hệ quả quan trọng về mặt con người. Nếu con bạn hoặc người thân của bạn mắc típ 1, đó không phải lỗi của ai cả.

Với đái tháo đường típ 2, câu chuyện khác. Nhiều yếu tố nguy cơ có thể tác động được, gồm cân nặng, mức vận động, chế độ ăn và hút thuốc. Các tổ chức y tế ghi nhận rằng thay đổi những yếu tố này giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

Nhưng xin lưu ý cách diễn đạt. Đây là giảm nguy cơ, không phải loại trừ nguy cơ. Có những yếu tố bạn không thay đổi được, đó là tuổi tác và tiền sử gia đình. Vì vậy một người sống rất lành mạnh vẫn có thể mắc đái tháo đường típ 2 và điều đó không có nghĩa là những nỗ lực của họ vô ích.

Với người đã có tiền đái tháo đường, Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ ghi rõ rằng không phải ai cũng tiến triển thành đái tháo đường típ 2 và có những bước làm được để giảm nguy cơ đó.

Một tình huống thường gặp

Hai người anh em ruột cùng có bố mắc đái tháo đường típ 2. Người anh nghĩ "gen đã vậy rồi, làm gì cũng thế" nên không thay đổi gì. Người em duy trì đi bộ đều và ăn uống điều độ hơn.

Không ai bảo đảm được kết quả cuối cùng cho từng người. Nhưng người em đã tác động vào phần mình tác động được, còn người anh thì chưa.

Bạn có thể làm gì?

① Phân biệt điều thay đổi được và điều không

Tuổi và tiền sử gia đình thì không đổi được. Cân nặng, mức vận động, chế độ ăn và việc hút thuốc thì có. Dồn sức vào nhóm thứ hai.

② Chọn thay đổi bạn duy trì được

Một thói quen nhỏ giữ được nhiều năm có giá trị hơn một chương trình khắc nghiệt bỏ dở sau vài tuần. Hãy chọn thứ phù hợp với công việc, gia đình và khẩu vị của bạn.

③ Hỏi nhân viên y tế về kế hoạch phù hợp với mình

Lời khuyên chung trên mạng không tính tới bệnh kèm theo, tuổi hay hoàn cảnh của bạn. Một cuộc trao đổi ngắn với nhân viên y tế sẽ cụ thể hơn nhiều.

④ Không dừng lại khi thấy chưa có kết quả ngay

Tác động của lối sống lên nguy cơ là chuyện của nhiều năm, không phải của vài tuần.

Điều nhiều người hay hiểu nhầm

"Đã có người nhà bị thì kiểu gì cũng bị, cố gắng cũng vô ích."

Tiền sử gia đình làm tăng nguy cơ, nhưng không quyết định hoàn toàn. Nguy cơ là tổng hợp của nhiều yếu tố và một số trong đó nằm trong tầm tay bạn.

Ở chiều ngược lại, cũng cần cẩn thận với lời hứa hẹn kiểu "làm theo cách này thì chắc chắn không bao giờ mắc bệnh". Không có biện pháp nào bảo đảm điều đó. Điều các tổ chức y tế nói là nguy cơ có thể giảm, không phải nguy cơ biến mất.

Cách hiểu đúng là bạn không kiểm soát được kết quả, nhưng bạn kiểm soát được phần đóng góp của mình vào kết quả đó.

Bạn thử nhớ lại

Nếu ai đó hỏi "đái tháo đường phòng được không", bạn sẽ trả lời thế nào để không quá bi quan cũng không hứa hẹn quá mức?

Nếu câu trả lời của bạn phân biệt được típ 1 hiện chưa có cách phòngtíp 2 có thể giảm nguy cơ, bạn đã nắm đúng.

Kiểm tra nhanh

Câu 1. Phát biểu nào sau đây đúng?

  • A. Cả típ 1 và típ 2 đều phòng ngừa được bằng ăn uống lành mạnh
  • B. Hiện chưa có cách phòng ngừa típ 1, còn với típ 2 thì có thể giảm nguy cơ
  • C. Không thể làm gì để giảm nguy cơ mắc đái tháo đường
  • D. Nếu không ai trong nhà mắc bệnh thì không cần quan tâm
Xem giải thích

Đáp án B. Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận nguyên nhân và cách phòng ngừa đái tháo đường típ 1 hiện chưa được biết. Với típ 2, nhiều yếu tố nguy cơ có thể tác động được nên nguy cơ có thể giảm. Nhưng giảm không đồng nghĩa với loại trừ hoàn toàn.

Câu 2. Nếu sống lành mạnh thì chắc chắn sẽ không mắc đái tháo đường típ 2. Đúng hay sai?

Xem giải thích

Sai. Lối sống lành mạnh giúp giảm nguy cơ, nhưng có những yếu tố không thay đổi được như tuổi và tiền sử gia đình. Một người sống rất lành mạnh vẫn có thể mắc bệnh và điều đó không làm cho những nỗ lực trước đó trở nên vô nghĩa.

Nguồn đã được kiểm tra

  • Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Tờ thông tin về đái tháo đường. Ngày 14 tháng 11 năm 2024.
  • Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Đề kháng insulin và tiền đái tháo đường. Rà soát tháng 3 năm 2025.
  • Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Triệu chứng và nguyên nhân của đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2024.
  • Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Tiền đái tháo đường. Rà soát ngày 26 tháng 12 năm 2024.
  • Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Các yếu tố nguy cơ của đái tháo đường. Rà soát ngày 15 tháng 5 năm 2024.

Bài này được rà soát ngày 15 tháng 8 năm 2026. Lần rà soát tiếp theo vào tháng 8 năm 2027.

Lưu ý

Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.

Bản in để phát cho người bệnh

Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.

Tải bản in

Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa