Làm sao nhận ra quảng cáo sức khỏe không đáng tin?

Nguy cơ và tầm soát6 phút đọcBài 5 trong 6

Điều quan trọng nhất

Hiện chưa có sản phẩm nào được chứng minh là chữa khỏi đái tháo đường. Khi một quảng cáo hứa hẹn điều đó, chính lời hứa là dấu hiệu đáng ngờ. Có một vài dấu hiệu dễ nhận ra giúp bạn tự sàng lọc.

Vì sao điều này quan trọng với bạn?

Đái tháo đường là bệnh lâu dài, cần theo dõi đều đặn. Đó chính là mảnh đất màu mỡ cho những lời hứa hẹn nhanh gọn, kiểu uống một liệu trình là hết, không cần dùng thuốc nữa, không cần kiêng khem gì.

Cái giá phải trả không chỉ là tiền. Người tin theo có thể bỏ dở việc theo dõi, tự ngưng thuốc đang dùng và mất đi khoảng thời gian mà việc điều trị đúng cách lẽ ra đã giúp được.

Bài này không nói cho bạn biết nên tin sản phẩm nào. Bài này chỉ đưa cho bạn vài câu hỏi để tự đặt ra trước khi tin.

Hiểu đơn giản

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ đã tổng kết một số dấu hiệu thường gặp của quảng cáo sức khỏe không đáng tin. Những dấu hiệu này áp dụng được cho hầu hết lời quảng cáo bạn gặp.

  • Một sản phẩm chữa được nhiều bệnh khác nhau. Một thứ vừa chữa đái tháo đường, vừa chữa xương khớp, vừa chữa mất ngủ là điều rất khó có thật.
  • Chỉ có lời kể của người dùng làm bằng chứng. Những câu như "tôi đã khỏi hẳn nhờ sản phẩm này" rất dễ dựng lên và không phải là bằng chứng khoa học.
  • Hứa hẹn hiệu quả nhanh. Khỏi sau vài ngày, hết bệnh sau một liệu trình.
  • Dùng chữ "hoàn toàn từ thiên nhiên" như bảo chứng an toàn. Nguồn gốc tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn hay hiệu quả.
  • Dùng chữ "thần dược" hay "đột phá y học".
  • Kèm thuyết âm mưu. Kiểu "bài thuốc này bị ngành y giấu kín".

Ngoài ra, có hai dấu hiệu nữa đáng chú ý riêng với đái tháo đường. Một là quảng cáo khuyên bạn ngưng thuốc đang dùng. Hai là quảng cáo khuyên bạn không cần theo dõi hay tái khám nữa.

Có một điều cần nói rõ để tránh hiểu lầm. Bài này không kết luận về bất kỳ sản phẩm cụ thể nào, cũng không nói về y học cổ truyền nói chung. Vấn đề nằm ở kiểu tuyên bố, không nằm ở nguồn gốc của sản phẩm. Một sản phẩm hiện đại quảng cáo "chữa khỏi hoàn toàn" cũng đáng ngờ y như vậy.

Một tình huống thường gặp

Bà Tư xem một video trên mạng xã hội. Trong video, một người kể rằng nhờ dùng sản phẩm này mà đường huyết đã về bình thường và bỏ được thuốc.

Bà định mua và ngưng thuốc đang uống. Con gái bà đề nghị mang chuyện này hỏi bác sĩ trước. Bác sĩ giải thích rằng lời kể của một người không cho biết điều gì sẽ xảy ra với bà và việc ngưng thuốc đang dùng cần được cân nhắc cẩn thận.

Bà Tư vẫn có thể tìm hiểu tiếp. Điều quan trọng là bà đã không tự ngưng thuốc dựa trên một video.

Bạn có thể làm gì?

① Đặt ba câu hỏi trước khi tin

Ai đưa ra thông tin này? Bằng chứng là gì, hay chỉ là lời kể? Người nói có bán sản phẩm đó không?

② Cảnh giác với mọi lời khuyên bảo bạn ngưng thuốc

Đây là dấu hiệu đáng ngại nhất. Không một quảng cáo nào có đủ thông tin về tình trạng của bạn để đưa ra lời khuyên đó.

③ Hỏi trước khi bắt đầu, không phải sau khi đã dùng

Nếu bạn muốn thử một sản phẩm, hãy nói với nhân viên y tế trước. Một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc bạn đang dùng.

④ Không tự ngưng bất kỳ thuốc nào đang dùng

Nếu bạn muốn thay đổi điều gì trong việc điều trị, hãy bàn với nhân viên y tế. Việc thay đổi có thể hợp lý, nhưng cần được quyết định cùng nhau.

Điều nhiều người hay hiểu nhầm

"Có bài thuốc hoặc thực phẩm chức năng chữa khỏi hẳn được đái tháo đường."

Hiện chưa có sản phẩm nào được chứng minh làm được điều đó.

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ nêu đích danh đái tháo đường khi cảnh báo về những lời chứng thực kiểu "nó đã chữa khỏi bệnh của tôi". Lý do là loại lời kể này rất dễ dựng lên và không thay thế được bằng chứng khoa học.

Hai điều cần nói thêm cho cân bằng.

Thứ nhất, điều này không có nghĩa mọi thứ ngoài thuốc tây đều vô ích. Ăn uống, vận động và giảm cân đều có vai trò thực sự và đều được các tổ chức y tế khuyến nghị. Vấn đề nằm ở lời hứa "khỏi hẳn", không nằm ở việc một biện pháp có phải là thuốc hay không.

Thứ hai, ở một số người, đường huyết có thể cải thiện rõ tới mức tạm thời không cần dùng thuốc. Điều đó khác với việc bệnh đã khỏi và nó vẫn cần được theo dõi tiếp. Ai nói với bạn rằng bạn có thể ngừng theo dõi thì người đó đang nói sai.

Bạn thử nhớ lại

Kể ra hai dấu hiệu giúp bạn nghi ngờ một quảng cáo sức khỏe.

Nếu bạn nghĩ tới hứa chữa khỏi hẳnchỉ có lời kể của người dùng làm bằng chứng, bạn đã nắm được ý chính.

Kiểm tra nhanh

Câu 1. Dấu hiệu nào sau đây đáng ngờ nhất trong một quảng cáo về đái tháo đường?

  • A. Sản phẩm có ghi thành phần rõ ràng
  • B. Quảng cáo khuyên bạn ngưng thuốc đang dùng và không cần tái khám
  • C. Sản phẩm được bán ở nhà thuốc
  • D. Sản phẩm có giá cao
Xem giải thích

Đáp án B. Không một quảng cáo nào có đủ thông tin về tình trạng của bạn để khuyên bạn ngưng thuốc hay ngưng theo dõi. Đây là dấu hiệu nguy hiểm nhất vì hậu quả không chỉ là mất tiền. Giá cao hay nơi bán không tự nó nói lên độ tin cậy.

Câu 2. Bạn thấy một sản phẩm được nhiều người khen trong phần bình luận là đã giúp họ khỏi bệnh. Nên làm gì?

  • A. Mua thử ngay vì nhiều người đã dùng
  • B. Ngưng thuốc hiện tại để thử sản phẩm mới
  • C. Hỏi nhân viên y tế trước khi bắt đầu và không tự ngưng thuốc đang dùng
  • D. Bỏ qua hoàn toàn và không tìm hiểu gì thêm
Xem giải thích

Đáp án C. Lời kể của người dùng không cho biết điều gì sẽ xảy ra với bạn và một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc bạn đang dùng. Bạn vẫn có quyền tìm hiểu, nhưng hãy hỏi trước khi bắt đầu và đừng tự ngưng thuốc.

Nguồn đã được kiểm tra

  • Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Sáu dấu hiệu nhận biết lừa đảo về sức khỏe. Nội dung cập nhật ngày 4 tháng 3 năm 2021. Bài đăng ngày 9 tháng 8 năm 2024.
  • Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Những hiểu lầm thường gặp về đái tháo đường. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2026.
  • Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
  • Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Tờ thông tin về đái tháo đường. Ngày 14 tháng 11 năm 2024.

Bài này được rà soát ngày 15 tháng 8 năm 2026. Lần rà soát tiếp theo vào tháng 8 năm 2027.

Lưu ý

Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.

Bản in để phát cho người bệnh

Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.

Tải bản in

Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa