Vì sao cần xét nghiệm khi vẫn thấy khỏe?
Nguy cơ và tầm soát5 phút đọcBài 2 trong 6
Điều quan trọng nhất
Đái tháo đường típ 2 có thể tồn tại nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ. Vì vậy, cảm giác khỏe mạnh không đủ để loại trừ bệnh. Xét nghiệm là cách duy nhất để biết chắc.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Đây là điểm khiến đái tháo đường típ 2 khác với nhiều bệnh khác. Với hầu hết bệnh, cơ thể báo trước bằng cảm giác khó chịu và bạn đi khám. Với đái tháo đường típ 2 thì thường không có tín hiệu đó trong giai đoạn đầu.
Khoảng thời gian âm thầm này chính là khoảng thời gian dễ can thiệp nhất. Phát hiện trong giai đoạn đó cho bạn nhiều lựa chọn hơn hẳn so với khi bệnh đã bộc lộ.
Hiểu đơn giản
Đường huyết cần tăng khá cao và kéo dài mới bắt đầu gây ra những dấu hiệu mà bạn cảm nhận được. Trước ngưỡng đó, cơ thể vẫn hoạt động gần như bình thường.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ ghi nhận rằng triệu chứng của đái tháo đường típ 2 thường mất vài năm mới xuất hiện và một số người không nhận thấy triệu chứng nào cả. Với tiền đái tháo đường, tình trạng còn kín đáo hơn nữa. Nó có thể kéo dài nhiều năm mà không có dấu hiệu rõ ràng và thường chỉ được phát hiện khi đã xuất hiện vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn.
Vậy những dấu hiệu nào đáng chú ý khi chúng xuất hiện? Thường gặp nhất là tiểu nhiều, khát nhiều, đói nhiều, sụt cân không rõ lý do, mệt mỏi, nhìn mờ, vết thương lâu lành và nhiễm trùng tái đi tái lại.
Nhưng xin lưu ý một điều rất quan trọng. Danh sách này dùng để nhận ra khi có, không dùng để loại trừ khi không có. Không có dấu hiệu nào trong danh sách trên hoàn toàn không có nghĩa là mọi thứ đều ổn.
Một tình huống thường gặp
Chú Sáu đi khám vì đau khớp gối. Bác sĩ cho làm thêm xét nghiệm đường huyết và phát hiện chú đã mắc đái tháo đường.
Chú rất bất ngờ vì hoàn toàn không thấy khát nhiều hay tiểu nhiều gì cả. Đây là cách nhiều người phát hiện bệnh, tình cờ khi đi khám vì một lý do khác.
Bạn có thể làm gì?
① Đừng chờ tới khi thấy khác lạ
Nếu bạn thuộc nhóm nên được xét nghiệm, hãy làm xét nghiệm ngay cả khi bạn đang khỏe. Đó chính là mục đích của việc phát hiện sớm.
② Hỏi cụ thể trong lần khám tới
"Với tuổi và tình trạng của tôi, tôi có nên kiểm tra đường huyết không?" là một câu hỏi hoàn toàn hợp lý để đặt ra, kể cả khi bạn đi khám vì chuyện khác.
③ Nếu có dấu hiệu, đừng bỏ qua
Khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ lý do hay nhìn mờ là những dấu hiệu nên được kiểm tra sớm, không nên chờ tới đợt khám định kỳ.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Không có triệu chứng thì không thể bị đái tháo đường."
Đây là một trong những hiểu nhầm khiến nhiều người phát hiện bệnh muộn nhất.
Cơ thể không có cơ chế báo động cho đường huyết cao ở mức vừa phải. Triệu chứng chỉ xuất hiện khi đường huyết đã cao đáng kể hoặc đã kéo dài và như đã nói ở trên, một số người không nhận thấy triệu chứng nào cả.
Có một hiểu nhầm đi kèm và cũng cần được sửa. Một lần xét nghiệm bình thường không có nghĩa là không cần kiểm tra lại về sau. Nguy cơ thay đổi theo thời gian, theo tuổi và theo hoàn cảnh sống. Kết quả bình thường của năm nay không nói được điều gì về năm năm sau.
Vì vậy, thay vì hỏi "tôi có thấy gì bất thường không", câu hỏi hữu ích hơn là "lần kiểm tra gần nhất của tôi là khi nào và bao lâu nữa thì nên kiểm tra lại".
Bạn thử nhớ lại
Nếu người nhà nói "tôi khỏe re, có gì đâu mà phải xét nghiệm", bạn sẽ trả lời thế nào trong hai câu?
Nếu câu trả lời của bạn nhắc tới việc bệnh có thể không có triệu chứng trong nhiều năm và xét nghiệm là cách duy nhất để biết chắc, bạn đã nắm được ý chính.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Vì sao người không có triệu chứng vẫn có thể cần xét nghiệm đường huyết?
- A. Vì xét nghiệm là thủ tục bắt buộc khi đi khám
- B. Vì đái tháo đường típ 2 có thể tồn tại nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ
- C. Vì triệu chứng chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi
- D. Vì cảm giác cơ thể không phản ánh được mọi bệnh
Xem giải thích
Đáp án B. Triệu chứng của đái tháo đường típ 2 thường mất vài năm mới xuất hiện và một số người không nhận thấy triệu chứng nào. Chính khoảng thời gian âm thầm này là lúc phát hiện sớm mang lại nhiều lựa chọn nhất.
Câu 2. Nếu xét nghiệm năm nay bình thường thì không cần kiểm tra lại trong những năm tới. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Nguy cơ thay đổi theo tuổi và theo hoàn cảnh sống. Một kết quả bình thường phản ánh thời điểm làm xét nghiệm, không bảo đảm cho các năm sau. Hãy hỏi nhân viên y tế bao lâu nên kiểm tra lại.
Nguồn đã được kiểm tra
- Bộ Y tế Việt Nam (Cục Quản lý Khám, chữa bệnh). Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2. Ban hành năm 2020, sửa đổi năm 2021.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Triệu chứng của đái tháo đường. Rà soát ngày 15 tháng 5 năm 2024.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Tiền đái tháo đường. Rà soát ngày 26 tháng 12 năm 2024.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Đề kháng insulin và tiền đái tháo đường. Rà soát tháng 3 năm 2025.
Bài này được rà soát ngày 15 tháng 8 năm 2026. Lần rà soát tiếp theo vào tháng 8 năm 2027.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoNhững xét nghiệm nào giúp phát hiện đái tháo đường?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa