Làm sao đặt một mục tiêu nhỏ mà tôi theo được?
Tâm lý và tự quản lý6 phút đọcBài 2 trong 6
Điều quan trọng nhất
Một mục tiêu quá lớn thường bị bỏ dở sau vài ngày. Cách dễ theo hơn là chọn một việc nhỏ, nói rõ làm gì và khi nào, rồi ghi lại. Đặt mục tiêu cùng nhau và tìm cách gỡ khó là hai kỹ năng được khuyến cáo trong giáo dục tự quản lý đái tháo đường.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Nhiều lời khuyên về đái tháo đường nghe rất chung. Ăn lành mạnh hơn. Vận động nhiều hơn. Giữ đường huyết ổn định hơn. Những câu đó đều đúng nhưng khó bắt đầu, vì chúng không nói rõ bạn sẽ làm gì vào lúc nào.
Một mục tiêu nhỏ và rõ giải quyết đúng chỗ khó đó. Nó biến một mong muốn thành một việc bạn có thể làm ngay trong tuần này. Cuối tuần, bạn biết được mình đã làm hay chưa.
Đây cũng là cách làm được khuyến cáo. Việc đặt mục tiêu cùng nhân viên y tế và việc tập gỡ khó khi vướng đều nằm trong nhóm chiến lược được khuyến cáo cho giáo dục tự quản lý đái tháo đường.
Hiểu đơn giản
Một mục tiêu dễ theo thường trả lời được bốn câu hỏi sau.
- Làm gì? Một việc cụ thể, chẳng hạn đi bộ sau bữa tối.
- Bao nhiêu? Một lượng nhỏ tới mức bạn thấy mình làm được cả vào ngày bận nhất.
- Khi nào và ở đâu? Gắn việc mới vào một việc bạn vốn đã làm hằng ngày.
- Làm sao biết mình đã làm? Chọn một cách ghi lại thật đơn giản, chẳng hạn đánh dấu vào tờ lịch.
Thử so sánh hai câu sau đây.
"Tôi muốn vận động nhiều hơn" là một mong muốn. Nó không nói làm gì, làm bao nhiêu, làm khi nào.
"Sau bữa tối các ngày trong tuần, tôi đi bộ mười phút quanh nhà rồi đánh dấu vào tờ lịch treo ở bếp" là một mục tiêu. Cuối tuần, bạn nhìn tờ lịch là biết ngay.
Còn một nguyên tắc nữa. Nếu tuần này bạn không đạt, đó không phải là thất bại mà là thông tin. Câu hỏi tiếp theo là vướng ở đâu. Có thể mục tiêu vẫn còn to quá. Có thể thời điểm chưa hợp. Có thể bạn cần một người cùng làm. Chỉnh lại rồi thử tiếp chính là cách làm, không phải dấu hiệu bỏ cuộc.
Việc học cách tự quản lý đái tháo đường là một quá trình liên tục chứ không phải chuyện học một lần rồi thôi. Vì vậy mục tiêu của bạn cũng được xem lại và đổi theo thời gian.
Một tình huống thường gặp
Chú Năm muốn "ăn uống điều độ hơn". Nghe thì rõ, nhưng chú không biết bắt đầu từ đâu nên hai tuần vẫn chưa làm gì.
Ở lần khám sau, chú cùng điều dưỡng chọn lại đúng một việc. Sau bữa tối, chú đi bộ mười phút quanh sân. Mỗi ngày làm được, chú đánh dấu vào tờ lịch.
Sau hai tuần, chú đếm được mười một ngày có dấu. Chú giữ nguyên mục tiêu này thêm một thời gian rồi mới tính việc khác.
Bạn có thể làm gì?
① Chọn đúng một việc để bắt đầu
Chọn việc nào bạn thấy dễ nhất, không nhất thiết là việc quan trọng nhất. Mục đích của lần đầu là để bạn thấy mình làm được.
② Viết mục tiêu thành một câu có đủ bốn phần
Làm gì, bao nhiêu, khi nào và ở đâu, ghi lại bằng cách nào. Viết ra giấy hoặc nhờ người nhà viết giúp.
③ Chọn cách ghi lại đơn giản nhất mà bạn thấy tiện
Đánh dấu vào tờ lịch, gạch vào một quyển sổ, hay nhờ người nhà nhắc. Cách nào cũng được, miễn là bạn thật sự làm được mỗi ngày.
④ Hẹn một ngày để xem lại
Cuối tuần, bạn nhìn lại xem đã làm được mấy ngày. Nếu vướng, ghi lại chỗ vướng và mang tới lần khám tới. Nhân viên y tế có thể cùng bạn chỉnh mục tiêu cho vừa sức.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Mục tiêu nhỏ thì chẳng thay đổi được gì, muốn có kết quả phải thay đổi thật nhiều một lúc."
Cách nghĩ này nghe rất hợp lý nên rất nhiều người bắt đầu theo cách đó.
Vấn đề nằm ở chỗ một kế hoạch lớn thường đòi hỏi đổi nhiều thứ cùng lúc. Chỉ cần vài ngày bận là mọi thứ dừng lại. Khi đó, thứ còn lại không phải là kết quả mà là cảm giác mình đã thất bại thêm một lần nữa.
Mục tiêu nhỏ được chọn vì một lý do khác. Nó đủ nhỏ để bạn giữ được. Giữ được thì mới có chuyện làm tiếp. Việc tự quản lý đái tháo đường là một quá trình liên tục, nên thứ quan trọng là bạn còn đang đi chứ không phải bạn đi nhanh tới đâu trong tuần đầu.
Điều này không có nghĩa là mục tiêu phải nhỏ mãi. Khi một việc đã thành thói quen, bạn có thể nâng lên hoặc thêm việc mới. Nhân viên y tế đang theo dõi cho bạn là người phù hợp để cùng quyết định.
Bạn thử nhớ lại
Hãy nói thành tiếng một mục tiêu của riêng bạn cho tuần này, trong đúng một câu.
Nếu câu đó nói được làm gì, bao nhiêu, khi nào và ghi lại bằng cách nào, bạn đã có một mục tiêu theo dõi được.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Mục tiêu nào sau đây dễ theo dõi nhất?
- A. Tôi sẽ ăn uống lành mạnh hơn
- B. Tôi sẽ cố gắng vận động nhiều nhất có thể
- C. Sau bữa tối các ngày trong tuần, tôi đi bộ mười phút quanh nhà rồi đánh dấu vào tờ lịch
- D. Tôi sẽ giữ đường huyết ổn định hơn tháng trước
Xem giải thích
Đáp án C. Chỉ câu C nói rõ làm gì, bao nhiêu, khi nào và cách ghi lại. Ba câu còn lại là mong muốn. Chúng không sai, nhưng cuối tuần bạn không có cách nào biết mình đã làm hay chưa.
Câu 2. Tuần này không đạt mục tiêu đã đặt nghĩa là bạn nên bỏ hẳn mục tiêu đó. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Không đạt là một thông tin hữu ích. Nó cho biết mục tiêu còn to quá, thời điểm chưa hợp, hoặc bạn cần thêm hỗ trợ. Việc tìm ra chỗ vướng rồi chỉnh lại mục tiêu là một phần của cách làm. Bạn cũng có thể bàn việc chỉnh này với nhân viên y tế.
Nguồn đã được kiểm tra
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần 5 về hành vi sức khỏe. Xuất bản năm 2026.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Bài này được rà soát ngày 15 tháng 8 năm 2026. Lần rà soát tiếp theo vào tháng 8 năm 2027.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoLàm sao biết một thông tin sức khỏe đến từ nguồn đáng tin?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa