Vì sao tôi thấy mệt mỏi và căng thẳng vì bệnh đái tháo đường?

Tâm lý và tự quản lý6 phút đọcBài 1 trong 6

Điều quan trọng nhất

Cảm giác nặng nề và mệt mỏi vì ngày nào cũng phải để ý tới bệnh là chuyện có thật, rất thường gặp. Đó là gánh nặng cảm xúc đi kèm một bệnh mạn tính đòi hỏi nhiều, không phải dấu hiệu bạn kém ý chí. Đây là điều nên được nói ra với nhân viên y tế.

Vì sao điều này quan trọng với bạn?

Đái tháo đường khác nhiều bệnh khác ở một điểm. Phần lớn công việc chăm sóc do chính người bệnh làm, mỗi ngày, trong nhiều năm. Ăn gì, vận động ra sao, uống thuốc đúng giờ, đi khám đúng hẹn. Việc này không có ngày nghỉ.

Vì vậy sau một thời gian, nhiều người thấy chán, thấy nản, thấy ngại mỗi lần đo hoặc mỗi lần đi khám. Có người quay ra tự trách mình. Có người giấu cảm giác đó đi vì sợ nói ra thì bị cho là yếu đuối.

Biết rằng cảm giác này có tên gọi và có thể được hỗ trợ sẽ thay đổi cách bạn xử lý nó. Thay vì cố chịu đựng một mình, bạn có thể mang nó tới cuộc hẹn khám như bất kỳ vấn đề sức khỏe nào khác.

Hiểu đơn giản

Tài liệu chuyên môn dùng một tên riêng cho gánh nặng cảm xúc gắn với việc sống chung và quản lý một bệnh mạn tính đòi hỏi nhiều như đái tháo đường. Nói cho dễ hiểu, đây là phần mệt trong lòng chứ không phải mệt trong người.

Có ba điều đáng chú ý về nó.

  • Đây là hệ quả của việc sống chung với bệnh. Nó đến từ khối lượng việc phải làm mỗi ngày, không đến từ tính cách của bạn.
  • Đây là chuyện rất phổ biến. Ở người đái tháo đường típ 2, hơn 60% có gánh nặng cảm xúc này.
  • Đây không giống trầm cảm và cũng không giống lo âu. Ba tình trạng đó khác nhau. Việc phân biệt là công việc của nhân viên y tế.

Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ khuyến cáo nhân viên y tế hỏi về gánh nặng cảm xúc này ít nhất mỗi năm một lần. Khuyến cáo đó bao gồm cả người chăm sóc cùng người thân trong nhà. Nghĩa là chuyện này được xem như một phần của việc khám bệnh, không phải việc riêng mà bạn phải tự lo.

Bài này không giúp bạn tự xác định mình đang ở tình trạng nào. Bài này chỉ giúp bạn gọi tên cảm giác của mình và biết rằng nó đáng được nói ra.

Một tình huống thường gặp

Cô Bảy sống với đái tháo đường đã sáu năm. Gần đây cô hay bỏ đo đường huyết vì thấy nhìn con số nào cũng bực. Cô nghĩ chắc mình đang lười đi.

Trong lần khám gần nhất, cô nói thật điều đó với bác sĩ. Bác sĩ cho biết cảm giác mệt mỏi vì phải chăm sóc bệnh lâu ngày là chuyện thường gặp và có cách hỗ trợ. Cô Bảy thấy nhẹ hẳn đi chỉ vì đã nói ra được.

Bạn có thể làm gì?

① Gọi tên cảm giác của mình

Bạn không cần dùng từ chuyên môn. Nói được rằng "tôi thấy mệt vì phải lo cho bệnh mỗi ngày" đã đủ rõ để nhân viên y tế hiểu.

② Mang chuyện này vào lần khám tới

Bạn có thể nói ngay từ đầu buổi khám, ví dụ "hôm nay ngoài đường huyết, tôi muốn nói thêm một chuyện". Nói sớm thì còn thời gian để trao đổi.

③ Nghĩ tới cả người đang chăm sóc bạn

Người thân chăm sóc bạn cũng có thể mệt mỏi vì bệnh này. Khuyến cáo về việc hỏi thăm gánh nặng cảm xúc bao gồm cả người chăm sóc và thành viên trong gia đình.

④ Không tự kết luận về tình trạng tinh thần của mình

Mệt mỏi vì chăm sóc bệnh, trầm cảm và lo âu là những tình trạng khác nhau. Chỉ nhân viên y tế mới phân biệt được. Việc của bạn là mô tả đúng những gì mình đang thấy.

Điều nhiều người hay hiểu nhầm

"Cảm thấy mệt mỏi vì chăm sóc đái tháo đường là do thiếu ý chí."

Cách hiểu này rất phổ biến và nó khiến nhiều người im lặng.

Tài liệu chuyên môn mô tả cảm giác này là gánh nặng cảm xúc gắn với việc sống chung và quản lý một bệnh mạn tính đòi hỏi nhiều. Nói cách khác, nguyên nhân nằm ở khối lượng việc mà bệnh đặt lên vai người bệnh, không nằm ở tính cách. Ở người đái tháo đường típ 2, hơn 60% gặp tình trạng này. Một điều xảy ra với đa số thì khó có thể là lỗi riêng của một người.

Điều này không có nghĩa là bạn hết trách nhiệm với việc chăm sóc bản thân. Việc theo dõi và điều trị vẫn cần tiếp tục. Ý ở đây là hai chuyện tách nhau ra. Bạn có thể vừa đang rất cố gắng vừa đang thấy quá tải. Hai điều đó cùng đúng một lúc.

Bạn thử nhớ lại

Nếu một người bạn nói rằng họ chán, không muốn đo đường huyết nữa, bạn sẽ nói lại với họ thế nào?

Nếu câu trả lời của bạn có ý chuyện này thường gặpnên nói với nhân viên y tế, bạn đã nắm được ý chính.

Kiểm tra nhanh

Câu 1. Vì sao nhiều người sống với đái tháo đường thấy mệt mỏi về mặt cảm xúc?

  • A. Vì họ thiếu ý chí và không chịu cố gắng
  • B. Vì việc chăm sóc bệnh đòi hỏi nhiều việc phải làm mỗi ngày và kéo dài nhiều năm
  • C. Vì họ không hợp với người đang theo dõi bệnh cho mình
  • D. Vì bệnh này hiếm gặp nên ít người hiểu
Xem giải thích

Đáp án B. Đây là gánh nặng cảm xúc đi kèm một bệnh mạn tính đòi hỏi nhiều. Nguyên nhân nằm ở khối lượng việc phải làm mỗi ngày chứ không nằm ở tính cách hay ý chí. Ở người đái tháo đường típ 2, hơn 60% gặp tình trạng này.

Câu 2. Cảm giác mệt mỏi vì chăm sóc bệnh là chuyện riêng, không nên làm phiền nhân viên y tế. Đúng hay sai?

Xem giải thích

Sai. Tài liệu chuyên môn khuyến cáo nhân viên y tế chủ động hỏi về gánh nặng cảm xúc ít nhất mỗi năm một lần, kể cả với người chăm sóc và người thân. Nói ra là đúng chỗ, không phải làm phiền.

Nguồn đã được kiểm tra

  • Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần 5 về hành vi sức khỏe. Xuất bản năm 2026.
  • Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.

Bài này được rà soát ngày 15 tháng 8 năm 2026. Lần rà soát tiếp theo vào tháng 8 năm 2027.

Lưu ý

Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.

Bản in để phát cho người bệnh

Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.

Tải bản in

Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa