Dấu hiệu nào cần được khám ngay, không chờ tới sáng?
Tăng đường huyết và ngày ốm6 phút đọcBài 5 trong 6Có phần an toàn
Điều quan trọng nhất
Tài liệu hướng dẫn nêu năm tình huống cần được khám ngay. Không uống được nước, nôn liên tục, đường huyết hoặc kết quả thử ceton không khá lên dù đã xử trí, có thay đổi về độ tỉnh táo, hoặc bệnh đang nặng lên. Trong danh sách này không có con số đường huyết nào.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Cơn tăng đường huyết cấp là tình trạng đe dọa tính mạng và cần được chăm sóc y tế ngay. Việc nhận ra đúng lúc để rời khỏi nhà là phần việc của bạn và của người sống cùng bạn.
Tài liệu hướng dẫn có nêu một khoảng rất hẹp trong đó người bệnh có thể tự xử trí tại nhà ở mức nhẹ. Khoảng đó chỉ dành cho người còn tỉnh táo, còn uống nước được và còn tự tiêm được insulin, kèm theo việc theo dõi đường huyết cùng ceton thường xuyên.
Năm tình huống của bài này chính là năm cách để bạn biết mình đã bước ra khỏi khoảng hẹp đó. Khi một trong năm điều này xảy ra, việc ở nhà theo dõi thêm không còn an toàn nữa.
Hiểu đơn giản
Sau đây là năm tình huống cần được khám ngay.
- Không uống được nước. Bạn không nuốt được, hoặc uống vào là trớ ra.
- Nôn liên tục. Cơn nôn nối tiếp nhau và không dừng lại được.
- Không khá lên dù đã xử trí. Bạn đã làm theo kế hoạch đã được hướng dẫn mà đường huyết hoặc kết quả thử ceton vẫn không cải thiện.
- Thay đổi độ tỉnh táo. Lơ mơ, lẫn lộn, nói không rõ ý hoặc khó đánh thức.
- Bệnh đang nặng lên. Mọi thứ đi theo chiều xấu đi thay vì tốt lên.
Bạn để ý thấy điều gì chung không? Cả năm điều đều là thứ bạn hoặc người nhà nhìn thấy được, không cần một con số nào. Tài liệu hướng dẫn không nêu bất kỳ mức đường huyết nào là điều kiện để gọi cấp cứu.
Điều đó có một hệ quả thực tế. Bạn không cần chờ máy đo báo một con số đủ cao mới đi. Ngược lại, một con số chưa cao cũng không phải lý do để ở nhà khi bạn đang có một trong năm tình huống trên.
Một tình huống thường gặp
Bà Liên bị sốt và nôn từ chiều. Tới tối bà nôn tiếp và uống ngụm nước nào cũng trớ ra.
Con trai bà định chờ tới sáng cho tiện. Nhưng anh nhớ ra hai điều trong danh sách đã học, là không uống được nước và nôn liên tục. Anh đưa mẹ đi khám ngay trong đêm.
Bạn có thể làm gì?
① Học thuộc năm tình huống
Hãy đọc lại phần cảnh báo của bài cho tới khi bạn kể được năm điều đó mà không cần nhìn.
② Nói cho người sống cùng bạn biết
Trong nhiều tình huống, người phát hiện ra không phải bạn mà là người bên cạnh, nhất là khi có thay đổi về độ tỉnh táo.
③ Đi khám ngay khi có một trong năm điều đó
Chỉ cần một điều là đủ. Bạn không cần chờ đủ cả năm. Bạn cũng không cần một con số nào để được phép đi.
④ Biết trước gọi ai và tới đâu
Hãy hỏi nơi bạn đang điều trị về số cần gọi khi có thắc mắc, kể cả ngoài giờ hành chính. Hãy hỏi thêm nên tới đâu ứng với từng mức độ nặng nhẹ.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Nôn và đau bụng ở người đái tháo đường chỉ là bệnh tiêu hóa thông thường."
Có thể đúng trong nhiều lần, nhưng không nên mặc định như vậy.
Tài liệu hướng dẫn xếp nôn vào nhóm biểu hiện phải nghĩ tới cơn tăng đường huyết cấp, cùng với tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân, thiếu nước và thay đổi độ tỉnh táo. Nôn liên tục còn nằm trong năm tình huống cần được khám ngay.
Về đau bụng thì bài này xin nói thẳng một khoảng trống. Bộ nguồn hiện có của chúng tôi chưa khóa được tài liệu nào xếp đau bụng vào nhóm dấu hiệu này, nên bài không khẳng định điều đó. Điều bài khuyên là khi bạn nôn hoặc đau bụng trong lúc đang ốm, hãy liên hệ với nơi đang điều trị thay vì tự đoán.
Ở chiều ngược lại, cũng không nên hiểu thành mọi cơn nôn đều là biến chứng cấp. Ý của bài là đừng loại trừ khả năng đó quá sớm.
Khi nào cần đi cấp cứu ngay
- Bạn không uống được nước, hoặc uống vào là trớ ra.
- Bạn nôn liên tục và không dừng lại được.
- Bạn đã xử trí theo kế hoạch đã được hướng dẫn mà đường huyết hoặc kết quả thử ceton vẫn không khá lên.
- Bạn hoặc người bên cạnh thấy có thay đổi về độ tỉnh táo, như lơ mơ, lẫn lộn hoặc khó đánh thức.
- Bạn thấy bệnh đang nặng lên thay vì đỡ đi.
Bạn thử nhớ lại
Hãy hỏi người sống cùng bạn một câu. Nếu tôi đang ốm mà nôn liên tục và không uống nổi nước, anh hoặc chị sẽ làm gì?
Câu trả lời đúng chỉ cần một ý. Đưa đi khám ngay, không chờ tới sáng và không cần đợi kết quả đo đường huyết.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Người nhà bạn đang ốm, uống nước vào là trớ ra và nôn nhiều lần liên tiếp. Việc nên làm là gì?
- A. Chờ tới sáng cho tiện rồi đưa đi khám
- B. Đưa đi khám ngay
- C. Chỉ đi nếu máy đo báo một con số thật cao
- D. Cho uống thêm nước đường rồi theo dõi tiếp
Xem giải thích
Đáp án B. Không uống được nước và nôn liên tục là hai trong năm tình huống mà tài liệu hướng dẫn yêu cầu đi khám ngay. Danh sách này không kèm bất kỳ mức đường huyết nào.
Câu 2. Chỉ khi đường huyết vượt một mốc nhất định thì mới cần đi cấp cứu. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Tài liệu hướng dẫn không nêu mức đường huyết nào là điều kiện đi cấp cứu. Tiêu chí là những gì quan sát được trên người bệnh, như không uống được nước, nôn liên tục, không khá lên dù đã xử trí, thay đổi độ tỉnh táo hoặc bệnh nặng lên.
Nguồn của bài này
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý bệnh đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoHai biến chứng cấp của đường huyết cao, vì sao không tự lo ở nhà?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa