Đường huyết lên cao, cơ thể bạn báo hiệu thế nào?
Tăng đường huyết và ngày ốm6 phút đọcBài 1 trong 6Có phần an toàn
Điều quan trọng nhất
Đường huyết lên cao thường báo trước bằng những thay đổi bạn tự nhận ra được. Hay gặp nhất là tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân, nôn, người thiếu nước và thay đổi trong độ tỉnh táo. Khi những thay đổi này xuất hiện cùng lúc, hãy liên hệ nhân viên y tế sớm thay vì chờ thêm.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Tài liệu hướng dẫn quốc tế nêu một nguyên tắc rất ngắn. Khi một người bệnh đái tháo đường có tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân, nôn, thiếu nước hoặc thay đổi về độ tỉnh táo, thì phải nghĩ tới cơn tăng đường huyết cấp.
Cơn tăng đường huyết cấp là tình trạng đe dọa tính mạng và cần được chăm sóc y tế ngay. Nhận ra sớm những thay đổi trên là phần việc mà chỉ bạn hoặc người sống cùng bạn mới làm được, vì bạn là người ở gần cơ thể mình nhất.
Bài này giúp bạn nhận ra dấu hiệu. Bài không dạy bạn tự chẩn đoán. Bài cũng không đưa ra một con số đường huyết nào để bạn tự quyết định đi cấp cứu. Trong tài liệu hướng dẫn, điều quyết định việc đi cấp cứu là tình trạng quan sát được trên người bệnh chứ không phải con số trên máy đo.
Hiểu đơn giản
Sau đây là những thay đổi thường được nhắc tới cùng nhau.
- Tiểu nhiều hơn thường lệ. Đi tiểu nhiều lần trong ngày, kể cả ban đêm.
- Khát nhiều. Uống nước liên tục mà vẫn thấy khát.
- Sụt cân. Cân nặng giảm dù bạn không chủ ý giảm.
- Nôn. Nôn ở người đái tháo đường không phải lúc nào cũng là chuyện tiêu hóa thông thường.
- Thiếu nước. Môi và miệng khô, người mệt lả.
- Thay đổi độ tỉnh táo. Bạn thấy lơ mơ, khó tập trung, hoặc người nhà thấy bạn khác thường.
Vì sao nhắc tới ốm đau? Một nguồn giáo dục sức khỏe của cơ quan y tế Hoa Kỳ nêu bốn lý do thường gặp làm đường huyết lên cao, gồm đang bị bệnh, căng thẳng, ăn nhiều hơn thường lệ và dùng chưa đủ insulin. Vì vậy những ngày bạn ốm là những ngày đáng chú ý nhất.
Có một điều bạn nên biết ngay từ bài đầu tiên của phần này. Tài liệu hướng dẫn không nêu bất kỳ mức đường huyết nào là mốc để gọi cấp cứu. Phần cảnh báo bên dưới liệt kê những tình huống thực sự cần đi cấp cứu. Tất cả đều là điều bạn nhận ra được mà không cần đọc con số.
Một tình huống thường gặp
Bác Tâm 62 tuổi bị cảm mấy hôm nay. Bác thấy khát nước liên tục, đêm dậy đi tiểu nhiều lần và người mệt lả dù đã nghỉ ngơi.
Con gái bác nhận ra bác trả lời chậm hơn thường lệ. Hai bố con không chờ tới hôm sau mà gọi ngay cho nơi bác đang khám để hỏi cách xử trí.
Bạn có thể làm gì?
① Nhớ nhóm dấu hiệu này bằng lời của mình
Tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân, nôn, thiếu nước và thay đổi độ tỉnh táo. Kể lại cho người sống cùng bạn nghe khi bạn còn khỏe.
② Chú ý hơn vào những ngày bạn bị ốm
Ốm là một trong những lý do làm đường huyết lên cao. Hãy hỏi nhân viên y tế xem trong những ngày đó bạn nên đo đường huyết dày hơn thế nào.
③ Ghi lại và báo sớm
Ghi lại điều bạn thấy khác thường, thời điểm bắt đầu và diễn biến. Thông tin này giúp nhân viên y tế quyết định nhanh hơn.
④ Biết trước mình gọi ai
Hãy hỏi nơi bạn đang điều trị xem gọi ai khi có thắc mắc, kể cả ngoài giờ hành chính. Hãy hỏi thêm nên tới đâu với từng mức độ nặng nhẹ.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Chưa mệt nhiều thì đường huyết chưa cao đến mức đáng lo."
Cảm giác của cơ thể không phải là một cái máy đo.
Những thay đổi kể trên thường tích lại dần trong nhiều ngày, nên bạn dễ quen với chúng. Đến lúc nôn, thiếu nước hoặc thay đổi độ tỉnh táo xuất hiện thì tình huống đã đáng lo rồi.
Ở chiều ngược lại, cũng đừng nghĩ rằng cứ khát nước một hôm là phải đi cấp cứu. Điều bài này mong bạn nhớ là nhận ra sớm và hỏi sớm, chứ không phải hoảng lên với từng dấu hiệu lẻ.
Khi nào cần đi cấp cứu ngay
- Bạn không uống được nước, hoặc uống vào là trớ ra.
- Bạn nôn liên tục và không dừng lại được.
- Bạn đã xử trí theo kế hoạch đã được hướng dẫn mà đường huyết hoặc kết quả thử ceton vẫn không khá lên.
- Bạn hoặc người bên cạnh thấy có thay đổi về độ tỉnh táo, như lơ mơ, lẫn lộn hoặc khó đánh thức.
- Bạn thấy bệnh đang nặng lên thay vì đỡ đi.
Bạn thử nhớ lại
Hãy kể cho một người trong nhà nghe những thay đổi khiến bạn phải nghĩ tới đường huyết đang lên cao.
Nếu trong lời kể của bạn có tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân, nôn, thiếu nước và thay đổi độ tỉnh táo, thì bạn đã nắm được phần quan trọng nhất của bài này.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Nhóm biểu hiện nào dưới đây khiến bạn phải nghĩ tới cơn tăng đường huyết cấp?
- A. Tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân, nôn, thiếu nước và thay đổi độ tỉnh táo
- B. Hắt hơi, sổ mũi và ngứa mắt
- C. Đau mỏi vai gáy sau một ngày làm việc
- D. Thèm ăn ngọt vào buổi chiều
Xem giải thích
Đáp án A. Đây là nhóm biểu hiện được tài liệu hướng dẫn nêu để nghĩ tới cơn tăng đường huyết cấp. Các nhóm còn lại không thuộc nhóm dấu hiệu này.
Câu 2. Phải đo được một mức đường huyết thật cao thì mới được đi cấp cứu. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Tài liệu hướng dẫn không nêu mức đường huyết nào là mốc để gọi cấp cứu. Tiêu chí là tình trạng của người bệnh, như không uống được nước, nôn liên tục, thay đổi độ tỉnh táo hoặc bệnh nặng lên.
Nguồn của bài này
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Quản lý đường huyết. Rà soát tháng 5 năm 2024.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý bệnh đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoNgày bạn bị ốm, kế hoạch chăm sóc thay đổi thế nào?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa