Ngày bạn bị ốm, kế hoạch chăm sóc thay đổi thế nào?
Tăng đường huyết và ngày ốm6 phút đọcBài 2 trong 6Có phần an toàn
Điều quan trọng nhất
Ốm, chấn thương hay một cuộc mổ đều có thể làm đường huyết đảo lộn theo cả hai chiều. Vì vậy bạn nên có sẵn một kế hoạch cho ngày bệnh, chuẩn bị từ lúc còn khỏe. Kế hoạch đó gồm cách theo dõi, cách uống nước, thuốc nào giữ lại và gọi ai khi cần.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Tài liệu hướng dẫn xếp ốm đau, chấn thương và phẫu thuật vào cùng một nhóm. Những sự kiện này làm tăng nguy cơ cả đường huyết lên cao lẫn đường huyết xuống thấp, nhất là ở người có nhiều bệnh kèm và đang dùng nhiều thuốc.
Trong trường hợp nặng, chúng có thể khởi phát cơn tăng đường huyết cấp. Đó là tình trạng đe dọa tính mạng và cần được chăm sóc y tế ngay. Vì vậy ngày bệnh không phải là lúc để tự nghĩ ra cách làm mới.
Kế hoạch ngày bệnh cần được cá thể hóa cho bạn. Tài liệu hướng dẫn yêu cầu nhân viên y tế đưa ra chỉ dẫn cụ thể cho từng người và cho người chăm sóc, gồm cách phòng, cách phát hiện và cách xử trí trong lúc ốm.
Hiểu đơn giản
Một kế hoạch ngày bệnh thường có bốn phần.
- Theo dõi. Khi đang ốm, bạn cần được đánh giá xem có phải đo đường huyết dày hơn thường lệ hay không. Người thuộc nhóm dễ sinh ceton còn cần thử ceton trong nước tiểu hoặc trong máu.
- Nước. Cơn tăng đường huyết cấp đi kèm mất nước, nên việc uống nước không có calo là một phần của xử trí ban đầu tại nhà ở mức nhẹ.
- Thuốc. Một số thuốc có thể cần tạm ngừng khi bạn không ăn uống được. Người quyết định việc đó là nhân viên y tế, không phải bạn. Riêng insulin nền thì không tự ngừng dù không ăn được.
- Liên lạc. Bạn cần biết trước gọi ai khi có thắc mắc, kể cả ngoài giờ hành chính, cùng với nơi cần tới ứng với từng mức độ nặng nhẹ.
Vì sao ốm lại đẩy đường huyết lên? Một nguồn giáo dục sức khỏe của cơ quan y tế Hoa Kỳ xếp đang bị bệnh vào nhóm lý do thường gặp làm đường huyết lên cao, cùng với căng thẳng, ăn nhiều hơn thường lệ và dùng chưa đủ insulin.
Một tình huống thường gặp
Chị Nga bị sốt và ăn được rất ít trong hai ngày. Chị nhớ tờ kế hoạch ngày bệnh mà phòng khám đã in cho chị từ lần khám trước.
Chị đo đường huyết dày hơn theo hướng dẫn, uống nước lọc đều đặn và gọi vào số điện thoại ghi trên tờ giấy để hỏi về các thuốc đang dùng. Chị không tự bỏ mũi tiêm nền của mình.
Bạn có thể làm gì?
① Xin một kế hoạch ngày bệnh khi bạn còn khỏe
Hãy hỏi nơi bạn đang điều trị về kế hoạch dành riêng cho bạn. Nếu có thể, xin bản viết ra giấy để người nhà cũng đọc được.
② Theo dõi dày hơn trong lúc ốm
Hỏi rõ trong những ngày ốm bạn nên đo đường huyết thế nào. Nếu bạn thuộc nhóm cần thử ceton, hãy hỏi bạn được cấp loại dụng cụ nào và dùng ra sao.
③ Uống nước và giữ đúng thuốc đã được dặn
Uống nước không có calo theo hướng dẫn. Không tự ngừng insulin nền dù bạn không ăn được. Với các thuốc khác, hãy hỏi trước khi tạm ngừng bất cứ thứ gì.
④ Gọi sớm thay vì chờ thêm
Hãy gọi ngay khi bạn thấy lo, khi ăn uống kém kéo dài hoặc khi mọi thứ không khá lên. Gọi sớm luôn dễ xử lý hơn là chờ tới lúc nặng.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Ốm không ăn được thì thuốc nào cũng nên tạm nghỉ cho nhẹ người."
Ý nghĩ này nghe hợp lý nhưng có thể rất nguy hiểm.
Đúng là trong lúc ốm, một số thuốc có thể cần tạm ngừng, nhất là khi bạn không ăn uống được. Nhưng việc quyết định thuốc nào ngừng và ngừng bao lâu là việc của nhân viên y tế, dựa trên tình trạng cụ thể của bạn.
Riêng insulin nền thì khác hẳn. Bạn không tự ngừng insulin nền dù không ăn được. Bài kế tiếp của phần này nói kỹ vì sao đây là sai lầm nguy hiểm nhất trong ngày bệnh.
Ở chiều ngược lại, cũng không nên hiểu thành cứ uống đủ mọi thuốc như ngày thường là xong. Điều đúng là gọi hỏi sớm, rồi làm theo chỉ dẫn dành riêng cho bạn.
Khi nào cần đi cấp cứu ngay
- Bạn không uống được nước, hoặc uống vào là trớ ra.
- Bạn nôn liên tục và không dừng lại được.
- Bạn đã xử trí theo kế hoạch đã được hướng dẫn mà đường huyết hoặc kết quả thử ceton vẫn không khá lên.
- Bạn hoặc người bên cạnh thấy có thay đổi về độ tỉnh táo, như lơ mơ, lẫn lộn hoặc khó đánh thức.
- Bạn thấy bệnh đang nặng lên thay vì đỡ đi.
Bạn thử nhớ lại
Hãy kể lại bốn phần của kế hoạch ngày bệnh bằng lời của bạn cho một người trong nhà nghe.
Nếu lời kể của bạn có đủ ý theo dõi dày hơn, uống nước, giữ đúng thuốc đã được dặn và biết gọi ai, thì bạn đã nắm được phần quan trọng nhất của bài này.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Bạn bị sốt và ăn rất ít trong hai ngày. Việc nên làm là gì?
- A. Ngừng hết thuốc cho tới khi ăn uống bình thường trở lại
- B. Theo dõi đường huyết dày hơn, uống nước không có calo và gọi cho nơi đang điều trị
- C. Chờ tới lịch khám định kỳ rồi hỏi luôn thể
- D. Tự tăng thêm thuốc cho đường huyết khỏi lên cao
Xem giải thích
Đáp án B. Tài liệu hướng dẫn yêu cầu đánh giá nhu cầu theo dõi dày hơn trong lúc ốm và yêu cầu người bệnh biết trước gọi ai. Việc ngừng hay đổi thuốc là quyết định của nhân viên y tế, không phải việc bạn tự làm.
Câu 2. Ốm chỉ làm đường huyết lên cao chứ không làm đường huyết xuống thấp. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Tài liệu hướng dẫn nêu rõ ốm đau, chấn thương và phẫu thuật làm tăng nguy cơ theo cả hai chiều. Đó là một lý do nữa để theo dõi dày hơn trong những ngày này.
Nguồn của bài này
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Quản lý đường huyết. Rà soát tháng 5 năm 2024.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý bệnh đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoỐm và ăn được rất ít, có nên tạm ngừng insulin nền?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa