Ốm và ăn được rất ít, có nên tạm ngừng insulin nền?

Tăng đường huyết và ngày ốm6 phút đọcBài 3 trong 6Có phần an toàn

Điều quan trọng nhất

Không. Bạn không tự ngừng insulin nền dù hôm nay bạn không ăn được. Tài liệu hướng dẫn nêu thẳng điều này để phòng nhiễm toan ceton. Liều insulin trong lúc ốm có thể cần chỉnh, nhưng người đưa ra hướng dẫn chỉnh liều là nhân viên y tế chứ không phải bạn.

Vì sao điều này quan trọng với bạn?

Đây là sai lầm gây tử vong hay gặp nhất trong những ngày bệnh. Suy nghĩ dẫn tới sai lầm này rất tự nhiên. Không ăn thì lấy gì mà cần thuốc hạ đường huyết.

Nhưng insulin nền không chỉ để lo cho bữa ăn. Tài liệu hướng dẫn nêu rõ người đang dùng insulin tích cực không được ngừng hoặc tạm dừng insulin nền ngay cả khi không ăn. Nguồn nêu rõ lý do là để phòng nhiễm toan ceton xảy ra hoặc nặng thêm.

Nhiễm toan ceton là một biến chứng cấp đe dọa tính mạng. Nó liên quan tới tình trạng cơ thể thiếu insulin, nên việc bỏ mũi insulin nền đúng vào lúc đang ốm là đẩy cơ thể về phía nguy hiểm nhất.

Hiểu đơn giản

Có ba điều nên tách bạch trong đầu.

  • Insulin nền không giống insulin cho bữa ăn. Insulin nền là phần làm việc đều trong ngày và trong đêm, kể cả khi bạn không ăn gì.
  • Không ăn được không có nghĩa là cơ thể hết cần insulin. Đây chính là lúc cơ thể dễ sinh ceton nhất, nên việc giữ insulin nền càng quan trọng.
  • Chỉnh liều là việc của nhân viên y tế. Tài liệu hướng dẫn giao cho nhân viên y tế nhiệm vụ đưa chỉ dẫn chi tiết về chỉnh liều insulin khi ốm hoặc khi nhịn ăn. Bạn hãy xin chỉ dẫn đó từ trước.

Còn một tình huống ít được nói tới. Việc phải dùng dè insulin, chẳng hạn vì hết thuốc hoặc vì chi phí, được xếp vào nhóm yếu tố nguy cơ của cơn tăng đường huyết cấp. Nếu bạn đang ở trong tình cảnh đó, hãy nói ra với nơi bạn đang điều trị. Tài liệu hướng dẫn về thuốc cũng yêu cầu nhân viên y tế cân nhắc chi phí khi chọn phác đồ, nên đây là chuyện được phép nói.

Khi bạn lo mình đang có nhiễm toan ceton, hãy liên hệ ngay với đội ngũ đang điều trị cho bạn.

Một tình huống thường gặp

Anh Khoa mắc đái tháo đường típ 1. Anh bị sốt hai ngày, chỉ nuốt được vài thìa cháo và định bỏ mũi tiêm nền buổi tối cho an toàn.

Vợ anh nhắc lại tờ hướng dẫn ngày bệnh của phòng khám. Anh giữ mũi nền, đo đường huyết dày hơn, thử ceton theo hướng dẫn đã được cấp và gọi điện hỏi trước khi thay đổi bất cứ điều gì khác.

Bạn có thể làm gì?

① Giữ insulin nền theo đúng đơn

Ngày ốm không phải là ngày để bỏ mũi nền. Nếu bạn đang phân vân, hãy gọi hỏi trước khi bỏ.

② Xin sẵn hướng dẫn chỉnh liều cho ngày bệnh

Hãy hỏi nhân viên y tế xem trong ngày bệnh liều của bạn cần thay đổi thế nào. Xin bản viết ra giấy để bạn và người nhà cùng làm theo.

③ Gọi ngay khi bạn thấy lo

Nếu bạn nôn, không giữ được thức ăn hoặc lo mình đang có nhiễm toan ceton, hãy liên hệ ngay với nơi đang điều trị thay vì chờ xem sao.

④ Nói ra nếu bạn đang phải dùng dè thuốc

Hết thuốc, khó mua hoặc không kham nổi chi phí đều là chuyện nên nói với nhóm chăm sóc. Việc dùng dè insulin làm tăng nguy cơ rơi vào cơn tăng đường huyết cấp.

Điều nhiều người hay hiểu nhầm

"Khi bị bệnh và ăn ít thì người típ 1 nên ngừng insulin nền."

Đây là quan niệm sai nguy hiểm nhất của cả phần này.

Tài liệu hướng dẫn nêu ngược lại. Người đang dùng insulin tích cực không ngừng và không tạm dừng insulin nền dù không ăn. Mục đích chính là phòng nhiễm toan ceton.

Cần nói thêm cho công bằng. Điều này không có nghĩa là mọi thứ giữ nguyên như ngày thường. Liều có thể cần thay đổi trong lúc ốm. Đó là lý do bạn cần chỉ dẫn riêng từ nhân viên y tế.

Cũng đừng hiểu theo hướng ngược lại là cứ tự ý thay đổi liều cho hợp với lượng thức ăn hôm nay. Bài này không đưa ra bất kỳ con số liều nào, vì con số đó phải đến từ người đang điều trị cho bạn.

Khi nào cần đi cấp cứu ngay

  • Bạn không uống được nước, hoặc uống vào là trớ ra.
  • Bạn nôn liên tục và không dừng lại được.
  • Bạn đã xử trí theo kế hoạch đã được hướng dẫn mà đường huyết hoặc kết quả thử ceton vẫn không khá lên.
  • Bạn hoặc người bên cạnh thấy có thay đổi về độ tỉnh táo, như lơ mơ, lẫn lộn hoặc khó đánh thức.
  • Bạn thấy bệnh đang nặng lên thay vì đỡ đi.

Bạn thử nhớ lại

Hãy nói lại bằng một câu cho người trong nhà nghe. Hôm nào tôi ốm và không ăn được thì mũi insulin nền của tôi sẽ thế nào.

Câu trả lời cần có hai ý. Mũi nền vẫn giữ. Việc chỉnh liều thì hỏi nhân viên y tế.

Kiểm tra nhanh

Câu 1. Bạn dùng insulin, đang sốt và gần như không ăn được. Việc nên làm là gì?

  • A. Bỏ hết các mũi tiêm cho tới khi ăn uống bình thường trở lại
  • B. Bỏ riêng mũi nền, giữ các mũi còn lại
  • C. Giữ insulin nền, theo dõi dày hơn và liên hệ nơi đang điều trị
  • D. Chờ hai ngày xem có đỡ không rồi mới hỏi
Xem giải thích

Đáp án C. Tài liệu hướng dẫn nêu rõ không ngừng và không tạm dừng insulin nền dù không ăn được. Mục đích là phòng nhiễm toan ceton. Việc chỉnh liều trong ngày bệnh do nhân viên y tế hướng dẫn.

Câu 2. Không ăn được thì cơ thể cũng không cần insulin nền nữa. Đúng hay sai?

Xem giải thích

Sai. Insulin nền làm việc cả khi bạn không ăn. Đây chính là lúc cơ thể dễ sinh ceton, nên tài liệu hướng dẫn yêu cầu giữ insulin nền để phòng nhiễm toan ceton.

Nguồn của bài này

  • Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về mục tiêu đường huyết, hạ đường huyết và cơn tăng đường huyết cấp.
  • Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, phần về điều trị bằng thuốc.
  • Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Quản lý bệnh đái tháo đường. Rà soát tháng 10 năm 2023.

Lưu ý

Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.

Bản in để phát cho người bệnh

Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.

Tải bản in

Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa