Ốm nghén, nôn hoặc ăn kém thì cần làm gì trước tiên?
Thai kỳ theo dõi và ăn uống6 phút đọcBài 5 trong 6Có phần an toàn
Điều quan trọng nhất
Khi bạn không ăn uống được như thường ngày, việc đầu tiên là báo cho nhóm chăm sóc. Đừng tự bỏ hay tự giảm thuốc vì sợ đường huyết xuống thấp. Hãy tiếp tục đo theo kế hoạch rồi gọi sớm, thay vì chờ tới lần hẹn kế tiếp.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Ốm nghén, nôn, chán ăn và những ngày lịch ăn đảo lộn là chuyện rất thường gặp trong thai kỳ. Bạn không làm sai điều gì khi những ngày đó xuất hiện.
Vấn đề nằm ở chỗ kế hoạch hiện tại của bạn được xây trên giả định rằng bạn ăn uống tương đối đều. Khi phần ăn uống thay đổi đột ngột, những phần còn lại của kế hoạch có thể cần được xem lại. Người xem lại là nhóm chăm sóc, không phải bạn tự làm một mình.
Đây cũng là lúc nhiều người tự xoay xở theo hướng nguy hiểm nhất, đó là bỏ bớt thuốc cho chắc. Trong thai kỳ, việc này có thể dẫn tới những hậu quả mà bạn không nhìn thấy ngay.
Hiểu đơn giản
Kết quả đo lúc này quan trọng hơn bình thường.
Những ngày ăn uống thất thường chính là lúc bản ghi có giá trị nhất, vì nó cho nhóm chăm sóc thấy cơ thể bạn đang phản ứng ra sao. Hãy cố giữ đúng lịch đo đã được hướng dẫn. Hãy ghi thêm một dòng ngắn về việc bạn đã ăn được gì.
Nếu bạn đang dùng insulin.
Ăn kém trong khi vẫn dùng thuốc có thể làm đường huyết xuống thấp. Trong thai kỳ, đáp ứng bảo vệ tự nhiên của cơ thể thay đổi nên khả năng nhận ra cơn hạ có thể giảm đi. Nói cách khác, bạn có thể xuống thấp mà chưa cảm thấy gì rõ ràng.
Vì vậy các hướng dẫn quốc tế nhấn mạnh việc cả bạn và người trong nhà đều được hướng dẫn cách phòng, cách nhận biết và cách xử trí. Nếu bạn chưa được hướng dẫn phần này, hãy đề nghị ngay trong buổi khám gần nhất.
Nếu bạn đã có đái tháo đường típ 1 từ trước.
Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) ghi nhận rằng trong thai kỳ, tình trạng nhiễm toan ceton có thể xảy ra ở mức đường huyết thấp hơn so với ngoài thai kỳ. Nhóm này được khuyên có sẵn que thử ceton và được hướng dẫn cách phòng cùng cách phát hiện. Nếu bạn thuộc nhóm này thì hãy hỏi ngay xem những ngày ăn kém có cần thử ceton hay không.
Vì sao không nên tự chỉnh thuốc.
Ăn ít đi không tự động có nghĩa là cần ít thuốc hơn. Việc thêm hoặc bớt gì trong kế hoạch điều trị là quyết định chuyên môn, dựa trên cả bản ghi của bạn lẫn tình trạng thai. Một cuộc gọi ngắn sẽ nhanh hơn nhiều so với việc xử lý hậu quả về sau.
Một tình huống thường gặp
Chị Trang nôn gần hết những gì ăn vào trong hai ngày liền. Chị định bỏ luôn phần thuốc buổi tối vì nghĩ không ăn thì không cần dùng.
Chị dừng lại và gọi cho phòng khám trước. Nhóm chăm sóc dặn chị cách chia nhỏ đồ uống, hẹn khám sớm hơn lịch cũ và dặn rõ khi nào thì cần tới ngay.
Bạn có thể làm gì?
① Hỏi trước kế hoạch cho ngày ăn kém
Ngay trong buổi khám tới, bạn có thể hỏi "Nếu tôi nôn nhiều hoặc không ăn được thì nên làm gì?". Hãy xin một hướng dẫn viết ra giấy.
② Giữ lịch đo và ghi lại tình hình
Ghi con số đo cùng một dòng ngắn về việc bạn ăn uống được tới đâu. Bản ghi này là thứ nhóm chăm sóc cần nhất lúc đó.
③ Ưu tiên giữ được nước
Nếu ăn khó, hãy thử uống từng ngụm nhỏ chia nhiều lần. Nếu đến nước cũng không giữ được, đó là lúc cần liên hệ chứ không phải lúc cố chịu thêm.
④ Lưu sẵn số điện thoại cần gọi
Hãy lưu số của phòng khám và của nơi bạn sẽ tới khám cấp cứu, đồng thời cho người nhà biết. Lúc mệt thì không ai muốn đi tìm số.
Khi nào cần liên hệ ngay
- Bạn nôn nhiều lần và không giữ được thức ăn hay nước uống. Hãy liên hệ nhóm chăm sóc, đừng chờ tới lần hẹn.
- Bạn không thể theo được kế hoạch ăn uống trong nhiều ngày liền.
- Kết quả đo lệch khỏi mục tiêu của bạn kéo dài trong những ngày ăn kém.
- Bạn đang dùng insulin và thấy dấu hiệu đường huyết xuống thấp. Hãy xử trí theo hướng dẫn đã được cấp cho bạn rồi báo lại.
- Bạn đã có đái tháo đường típ 1 từ trước. Hãy hỏi ngay về việc thử ceton, vì trong thai kỳ nhiễm toan ceton có thể xảy ra ở mức đường huyết thấp hơn bình thường.
- Không tự bỏ, tự giảm hay tự đổi thuốc và insulin vì đang ăn kém. Hãy hỏi trước.
Bạn thử nhớ lại
Hãy nói thành tiếng hai việc bạn sẽ làm trong ngày mình nôn nhiều và ăn rất ít.
Nếu hai việc đó gồm giữ lịch đo cùng ghi lại tình hình, rồi gồm liên hệ nhóm chăm sóc thay vì tự đổi thuốc, thì bạn đã nắm được phần quan trọng nhất của bài này.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Bạn nôn gần hết những gì ăn vào trong hai ngày và đang dùng thuốc theo đơn. Việc nên làm là gì?
- A. Bỏ luôn phần thuốc vì không ăn được
- B. Tiếp tục đo theo kế hoạch, ghi lại tình hình rồi liên hệ nhóm chăm sóc để được hướng dẫn
- C. Ngừng đo vì con số lúc này không có ý nghĩa
- D. Chờ tới lần hẹn kế tiếp rồi kể lại
Xem giải thích
Đáp án B. Ăn ít đi không tự động có nghĩa là cần ít thuốc hơn. Việc điều chỉnh là quyết định chuyên môn. Những ngày ăn uống thất thường lại chính là lúc bản ghi có giá trị nhất. Chờ tới lần hẹn có thể là quá muộn nếu bạn không giữ được nước uống.
Câu 2. Khi không ăn được thì nên tự bỏ thuốc cho an toàn. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Đây là cách xoay xở phổ biến nhưng có thể gây hại. Trong thai kỳ, khả năng nhận biết cơn đường huyết xuống thấp có thể giảm đi. Việc thay đổi điều trị cần được nhóm chăm sóc quyết định. Hãy gọi trước khi thay đổi bất cứ điều gì.
Nguồn của bài này
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Quản lý đái tháo đường trong thai kỳ, Chuẩn mực chăm sóc bệnh đái tháo đường năm 2026, mục 15.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoCó nên ăn ít lại để đường huyết đẹp hơn không?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa