Thay đổi lối sống thế nào cho vừa sức và giữ được lâu?
Tiền đái tháo đường5 phút đọcBài 3 trong 6
Điều quan trọng nhất
Bạn không cần một chế độ kiêng cực đoan. Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ khuyến cáo hướng tới giảm 5 tới 7% cân nặng hiện tại và ít nhất 150 phút vận động cường độ trung bình mỗi tuần. Cách làm cụ thể nên hợp với hoàn cảnh của bạn.
Vì sao điều này quan trọng với bạn?
Khi nghe "phải thay đổi lối sống", nhiều người nghĩ ngay tới việc bỏ hẳn một nhóm thức ăn hoặc tập thật nặng mỗi ngày. Kiểu bắt đầu đó thường chỉ giữ được vài tuần rồi đứt quãng, sau đó là cảm giác thất bại.
Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ ghi nhận các chế độ ăn rất ít carbohydrate nhìn chung khó duy trì lâu dài và cần được đánh giá lại theo từng người. Điều tạo ra khác biệt không phải mức thay đổi bạn làm được trong một tuần, mà là mức bạn giữ được qua nhiều tháng.
Hiểu đơn giản
Có ba việc để bạn cân nhắc, gồm cân nặng, vận động và cách ăn.
Cân nặng tính theo tỷ lệ. Mục tiêu được khuyến cáo là giảm 5 tới 7% cân nặng hiện tại. Vì tính theo tỷ lệ nên mốc của mỗi người mỗi khác. Bạn không cần tự tính, nhân viên y tế có thể quy mức này ra con số cụ thể cho bạn.
Vận động chia nhỏ được. Khuyến cáo là ít nhất 150 phút mỗi tuần ở cường độ trung bình. Số phút này rải ra ít nhất 3 ngày mỗi tuần, tốt nhất là không nghỉ quá hai ngày liên tiếp. Mỗi lần vận động chỉ cần từ 10 phút trở lên. Đi bộ nhanh là ví dụ được chính tài liệu nêu ra.
Cách ăn thì không có một công thức chung. Điều được nhấn mạnh là chất lượng thực phẩm và một kế hoạch bữa ăn xây riêng cho từng người, chứ không phải một tỷ lệ cố định áp cho tất cả.
Một tình huống thường gặp
Anh Sơn 45 tuổi được báo là tiền đái tháo đường. Anh quyết định bỏ hẳn nhóm tinh bột và chạy bộ mỗi ngày. Được hơn hai tuần thì anh bỏ cuộc vì quá mệt.
Lần sau anh chọn cách khác. Anh đi bộ nhanh khoảng 30 phút vào năm buổi trong tuần và giảm bớt đồ chế biến sẵn thay vì cắt hẳn một nhóm thức ăn. Cách này anh giữ được qua nhiều tháng.
Bạn có thể làm gì?
① Đặt mục tiêu cân nặng theo tỷ lệ
Hướng tới giảm 5 tới 7% cân nặng hiện tại thay vì nhắm tới một con số cân nặng nghe hấp dẫn. Bạn có thể nhờ nhân viên y tế đổi tỷ lệ này thành con số của riêng bạn.
② Chia nhỏ phần vận động
Ít nhất 150 phút mỗi tuần, rải ra ít nhất 3 ngày, mỗi lần từ 10 phút trở lên. Chia nhỏ giúp việc này lắp được vào lịch sinh hoạt sẵn có của bạn.
③ Giữ vận động ngay cả khi cân nặng chưa nhúc nhích
Đây là điểm hay bị bỏ qua. Tài liệu của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ ghi nhận việc vận động đủ mức vẫn liên quan tới giảm nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2 kể cả khi người tham gia chưa đạt mục tiêu cân nặng. Cân chưa giảm không có nghĩa là công sức bỏ đi.
④ Chọn một thay đổi ăn uống mà bạn duy trì được
Bắt đầu từ một thay đổi nhỏ và giữ được, rồi bàn với nhân viên y tế để điều chỉnh dần. Kế hoạch bữa ăn nên được xây riêng cho hoàn cảnh, sở thích và mục tiêu của bạn.
Điều nhiều người hay hiểu nhầm
"Muốn phòng đái tháo đường phải loại bỏ hoàn toàn carbohydrate."
Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ nêu rõ rằng không có một tỷ lệ lý tưởng nào của carbohydrate, đạm và chất béo cho người đái tháo đường. Tỷ lệ này cần dựa trên đánh giá riêng về cách ăn hiện tại, sở thích và mục tiêu chuyển hóa của từng người. Nói cách khác, không có một con số chung để bạn phải đạt.
Điều ngược lại cũng không đúng. Carbohydrate không phải thứ ăn bao nhiêu cũng được. Với một số người, việc giảm bớt lượng carbohydrate là hợp lý, cách làm hiệu quả là bớt thực phẩm chế biến sẵn.
Dù bạn ăn nhiều hay ít carbohydrate thì trọng tâm vẫn là chất lượng của phần carbohydrate đó. Bỏ hẳn một nhóm thức ăn không phải điều kiện để giảm nguy cơ.
Bạn thử nhớ lại
Nếu phải nói lại cho một người thân trong hai câu, bạn sẽ mô tả thế nào về mức thay đổi lối sống được khuyến cáo cho người tiền đái tháo đường?
Thử nói thành tiếng. Nếu hai câu đó nhắc tới giảm cân theo tỷ lệ và vận động đều mỗi tuần, bạn đã nắm được ý chính.
Kiểm tra nhanh
Câu 1. Cách bắt đầu nào sát với khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ nhất?
- A. Bỏ hoàn toàn nhóm carbohydrate trong mọi bữa ăn
- B. Hướng tới giảm 5 tới 7% cân nặng hiện tại và ít nhất 150 phút vận động cường độ trung bình mỗi tuần
- C. Chỉ tập thật nặng cho tới khi đạt cân nặng mong muốn
- D. Chờ tới khi kết quả xét nghiệm xấu hơn rồi mới thay đổi
Xem giải thích
Đáp án B. Đây là hai mốc được khuyến cáo cho người có nguy cơ cao. Phương án A là chế độ cực đoan mà tài liệu không khuyến cáo. Phương án C bỏ qua yếu tố duy trì lâu dài, còn phương án D bỏ lỡ khoảng thời gian mà can thiệp còn hiệu quả.
Câu 2. Vận động chỉ có ích khi bạn đã giảm được cân. Đúng hay sai?
Xem giải thích
Sai. Trong nghiên cứu được tài liệu dẫn lại, vận động đủ mức vẫn liên quan tới giảm nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2 kể cả ở những người chưa đạt mục tiêu cân nặng. Giảm cân vẫn là yếu tố quan trọng, nhưng vận động không phải chỉ để phục vụ cân nặng.
Nguồn đã được kiểm tra
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần 3 về phòng ngừa hoặc làm chậm đái tháo đường và các bệnh đồng mắc. Tạp chí Diabetes Care, năm 2026.
- Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA). Tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường năm 2026, phần 5 về thúc đẩy hành vi sức khỏe tích cực. Tạp chí Diabetes Care, năm 2026.
- Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận (NIDDK), Hoa Kỳ. Đề kháng insulin và tiền đái tháo đường. Rà soát tháng 3 năm 2025.
- Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC). Tiền đái tháo đường. Rà soát ngày 26 tháng 12 năm 2024.
Bài này được rà soát ngày 15 tháng 8 năm 2026. Lần rà soát tiếp theo vào tháng 8 năm 2027.
Lưu ý
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Hãy trao đổi với nhân viên y tế về trường hợp cụ thể của bạn.
Bản in để phát cho người bệnh
Tải bài này dưới dạng tệp Word để in phát tay. Dùng được cho người bệnh không quen đọc trên điện thoại hoặc khi cần đưa tại phòng khám.
Tải bản inBước tiếp theo
Bài tiếp theoThấy khỏe trong người thì nguy cơ đã hết chưa?
Nội dung nhằm mục đích giáo dục sức khỏe. Nội dung không thay thế thăm khám hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Lưu ý y khoa